İndirmeler

Kadınlarda Kalp ve Damar Hastalıkları Erkeklerden Farklı Mı?

Kalp ve damar hastalıkları uzun yıllar boyunca daha çok “erkek hastalığı” olarak algılandı. Oysa kadınlarda da en önemli ölüm nedenlerinden biridir. Üstelik kadınlarda hastalığın ortaya çıkışı, belirtileri, risk faktörleri ve bazı tedavi yaklaşımları erkeklerden farklılık gösterebilir.

Kadınlarda kalp hastalığı neden farklı?

Kadınların kalp-damar sistemi hormonlardan, gebelikten, menopozdan ve bazı biyolojik özelliklerden etkilenir. Özellikle östrojen, menopoz öncesi dönemde damar sağlığı üzerinde koruyucu etkilere sahiptir. Bu nedenle kadınlarda koroner kalp hastalığı genellikle erkeklere göre daha ileri yaşlarda ortaya çıkar. Ancak menopozla birlikte bu koruyucu etkinin azalmasıyla birlikte tansiyon, kolesterol, damar sertliği ve kalp-damar hastalığı riski hızla artar. Bu nedenle:

• “Kadınlarda kalp hastalığı daha azdır” düşüncesi yanlıştır; kadınlarda hastalık çoğu

zaman daha geç yaşta ortaya çıkar.

Kadınlarda belirtiler erkeklerden farklı olabilir

Erkeklerde kalp krizi denildiğinde akla genellikle göğsün ortasında başlayan, kola veya çeneye yayılan şiddetli göğüs ağrısı gelir. Kadınlarda ise bu klasik tablo görülebileceği gibi daha farklı belirtiler de ortaya çıkabilir:

• Ø Nefes darlığı
• Ø Olağandışı yorgunluk
• Ø Halsizlik
• Ø Bulantı veya kusma
• Ø Sırt, omuz veya çene ağrısı
• Ø Göğüste baskı veya rahatsızlık
• Ø Soğuk terleme
• Ø Baş dönmesi
• Bu belirtilerin kalp kaynaklı olabileceğinin yeterince bilinmemesi, tanının gecikmesine

neden olabilir. Ancak önemli bir noktayı özellikle vurgulamak gerekir: Kadınlarda kalp krizi mutlaka “atipik” belirtilerle ortaya çıkmaz. Göğüs ağrısı veya göğüste baskı kadınlarda da en önemli belirtilerden biridir.

Kadınlarda bazı risk faktörleri daha önemli olabilir

Sigara, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, obezite ve hareketsizlik kadınlarda da önemli risk faktörleridir. Ancak bazı risk faktörlerinin kadınlardaki etkisi özellikle dikkat çekicidir. Diyabet: Diyabet, kadınlarda kalp-damar hastalığı riskini erkeklere kıyasla daha fazla artırabilir. Sigara: Sigara kadınlarda da kalp krizi ve damar hastalığı açısından güçlü bir risk faktörüdür. Hipertansiyon Yüksek tansiyon özellikle menopoz sonrasında kadınlarda çok sık görülür ve kalp yetmezliği, inme ve koroner hastalık riskini önemli ölçüde artırır.

Obezite: Fazla kilo; hipertansiyon, diyabet, uyku apnesi ve kalp-damar hastalığı riskini artırır. Gebelikte ortaya çıkan hastalıklar gelecekteki kalp riskini gösterebilir Kadınlara özgü önemli bir konu da gebelikte ortaya çıkan komplikasyonlardır. Örneğin:

• Ø Gebelik hipertansiyonu
• Ø Preeklampsi
• Ø Gebelik diyabeti
• Ø Erken doğum
• Ø Gebelik sırasında kalp-damar komplikasyonları ilerleyen yıllarda kalp-damar hastalığı

riskinin daha yüksek olabileceğinin işaretleri olabilir.

Bu nedenle gebelik sırasında tansiyon veya şeker problemi yaşayan kadınların, gebelik sonrasında da kardiyovasküler risklerinin değerlendirilmesi önemlidir. Kadınlarda kalp damarları tamamen tıkalı olmayabilir Burada çok önemli bir farklılık vardır. Kadınlarda kalp damar hastalığı yalnızca büyük damarların klasik aterosklerotik darlığından oluşmaz. Bazı kadınlarda:

Mikrovasküler hastalık yani kalbin küçük damarlarının fonksiyon bozukluğu görülebilir. Ayrıca damarların geçici olarak kasılması (koroner vazospazm) da göğüs ağrısına ve kalp krizine yol açabilir. Bu nedenle kadınlarda göğüs ağrısı devam ederken koroner anjiyografide büyük damarlarda ciddi bir darlık bulunmaması, “kalp hastalığı yok” anlamına gelmez. Bu hastalarda mikrovasküler hastalık veya vazospazm gibi durumlar araştırılabilir.

Tedavide kadın ve erkek arasında fark var mı?

Temel tedaviler kadın ve erkek için aynıdır. Kalp krizi, koroner arter hastalığı, hipertansiyon veya kalp yetmezliği olduğunda kadınlar da erkekler gibi kanıtlanmış tedavilerden yararlanmalıdır. Örneğin:

• Statinler (Kolesterol düşürücü ilaçlar)
• Antiplatelet ilaçlar, Antikoagülanlar (kan sulandırıcı ilaçlar)
• Beta blokerler
• ACE inhibitörleri/ARB'ler
• Kalp yetersizliği ilaçları
• Koroner stent gibi girişimsel tedaviler
• Bypass cerrahisi gerektiğinde kadınlarda da kullanılır.

Ancak tedavi yaklaşımının kadınlara özgü bazı özellikleri vardır.

Kadınlarda tedavi neden bazen gecikebilir?

Kadınlarda kalp-damar hastalığının erkek hastalığı olarak görülmesi, belirtilerin farklı yorumlanması ve bazı kadınlarda hastalığın küçük damarları etkilemesi tanı ve tedavi sürecini zorlaştırabilir. Ayrıca kadınlar bazı kardiyovasküler ilaçlardan yan etki açısından farklı şekilde etkilenebilir. Örneğin kadınlarda bazı ilaçlara bağlı yan etkiler daha sık görülebilir. Bu nedenle tedavi mutlaka bireyselleştirilmelidir. Kalp krizi tedavisinde kadınlar erkeklerle aynı tedaviyi almalı mı? Evet. Kadın olmak, gerekli olduğunda anjiyografi, stent veya bypass tedavisinin yapılmasına engel değildir. Ancak özellikle kalp krizi şüphesinde tanının gecikmemesi çok önemlidir. Kadınlarda belirtilerin kalp kaynaklı olabileceğinin daha erken düşünülmesi ve gerekli EKG, troponin ve görüntüleme testlerinin zamanında yapılması tedavinin başarısı açısından kritik olabilir. Kadınlarda inme riski de farklı özellikler taşır Kadınlarda kardiyovasküler hastalık yalnızca kalp krizi anlamına gelmez.İnme de kadınlarda çok önemli bir sağlık sorunudur. Özellikle:

• Ø Hipertansiyon
• Ø Atriyal fibrilasyon
• Ø Diyabet
• Ø Obezite

Ø Sigara inme riskini artırır. Kadınlarda ayrıca gebelik, preeklampsi ve bazı hormonal durumlar yaşam boyu kardiyovasküler risk değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır. Menopoz neden önemli? Menopoz, kadınların kalp-damar sağlığı açısından önemli bir dönüm noktasıdır.Menopoz sonrasında:

Tansiyon yükselmeye başlayabilir. LDL kolesterol artabilir. Kilo ve özellikle karın bölgesindeki yağlanma artabilir. İnsülin direnci gelişebilir. Damar sertliği riski artabilir. Bu nedenle menopoz sadece kadın hastalıkları açısından değil, kalp-damar sağlığı açısından da önemli bir dönemdir. Ancak hormon tedavisinin kalp hastalığını önlemek amacıyla rutin olarak her hastada ve yaşta başlanması önerilmez. Hormon tedavisi kararı, menopoz semptomları ve kadının bireysel riskleri dikkate alınarak verilmelidir. Kadınlar kalp hastalığından nasıl korunabilir? En önemli koruyucu yaklaşım risk faktörlerinin erken dönemde kontrol edilmesidir. Kadınların özellikle:

• Tansiyonlarını düzenli ölçtürmesi
• Kolesterol düzeylerini kontrol ettirmesi

Kan şekerini takip ettirmesi

Sağlıklı kiloyu koruması Düzenli egzersiz yapması Sigara kullanmaması Sağlıklı beslenmesi Yeterli uyuması Gebelikte yaşanan hipertansiyon ve diyabet gibi sorunları sonraki yıllarda da doktoruyla paylaşması önemlidir.

Kadınlara verilecek en önemli mesaj

Kalp hastalığı sadece erkeklerin hastalığı değildir. Kadınlarda kalp krizi bazen farklı belirtilerle ortaya çıkabilir, bazı risk faktörleri daha güçlü olabilir ve küçük damar hastalıkları daha sık görülebilir. Bu nedenle kadınlarda kalp-damar hastalıklarını önlemek, erken tanımak ve zamanında tedavi etmek özel önem taşır. Özellikle göğüste baskı/ağrı, yeni başlayan nefes darlığı, açıklanamayan aşırı yorgunluk, soğuk terleme, bulantı veya çene-sırt-omuz bölgesinde yeni başlayan ağrı kalp krizi belirtisi olabilir. Bu belirtiler olduğunda “kadınlarda kalp krizi böyle olmaz” düşüncesiyle beklenmemelidir.

Kaynaklar:

• Joynt Maddox KE, Reynolds HR, Adedinsewo D, et al. Forecasting the Burden of
• Cardiovascular Disease and Stroke in Women in the United States Through 2050: A

Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2026;153:e1061-e1077.

• Knuuti J, Wijns W, Saraste A, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2024;45:3415-3537. Kadınlara özgü risk faktörleri, tanı ve tedavi farklılıkları açısından özellikle önemli.
• Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with EACTS. Eur Heart J.

2024;45:3314-3414.

• Virani SS, Newby LK, Arnold SV, et al. 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA

Guideline for the Management of Patients With Chronic Coronary Disease. Circulation. 2023;148:e9-e119.

• McSweeney JC, Rosenfeld AG, Abel WM, et al. Preventing and Experiencing

Ischemic Heart Disease as a Woman: State of the Science. Circulation. 2016;133:1302-1331.

• Mehta LS, Beckie TM, DeVon HA, et al. Acute Myocardial Infarction in Women: A

Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2016;133:916-947.

• Regitz-Zagrosek V, Gebhard C. Gender medicine: effects of sex and gender on cardiovascular disease manifestation and outcomes. Nat Rev Cardiol. 2020;17: ̶?
• Regitz-Zagrosek V, Roos-Hesselink JW, Bauersachs J, et al. 2018 ESC Guidelines for the management of cardiovascular diseases during pregnancy. Eur Heart J.

2018;39:3165-3241.

• Sliwa K, Johnson MR, Zilla P, Roos-Hesselink JW. Management of peripartum cardiomyopathy—Part 1: The ESC position statement on peripartum cardiomyopathy.

Eur J Heart Fail. 2010;12:767-778.

• European Society of Cardiology Working Group on Coronary Pathophysiology and

Microcirculation, et al. Sex and gender differences in coronary pathophysiology and ischaemic heart disease. Eur Heart J. 2026;47:2727-2750.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Hızlı Kilo Alıp Vermek Kalbi Nasıl Etkiler?

“Kilo verdim, sonra geri aldım… Tekrar verdim, yine aldım.” Bu döngü kalbinizi etkileyebilir mi? Kilo vermek, özellikle fazla kilosu veya obezitesi olan kişilerde kalp sağlığı açısından önemli yararlar sağlayabilir. Tansiyonun düşmesi, kan şekerinin ve kolesterolün düzelmesi, kalbin üzerindeki yükün azalması bunlardan bazılarıdır.

Ancak bazı kişilerde kilo verme süreci bir döngüye dönüşür:

• Hızlı kilo verme → yeniden kilo alma → tekrar hızlı kilo verme → tekrar kilo alma…
• Halk arasında “yo-yo diyeti”, tıp literatüründe ise “weight cycling” veya “body-weight

variability” olarak adlandırılan bu durum, yalnızca estetik açıdan değil, uzun vadede kalpdamar sağlığı açısından da önem taşıyabilir.

Araştırmalar, vücut ağırlığındaki büyük ve tekrarlayan dalgalanmaların daha yüksek kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Ancak bu ilişkinin doğrudan kilo dalgalanmasının kendisinden kaynaklandığını kesin olarak söylemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Kilo alıp vermek neden kalbi etkileyebilir?

Vücut ağırlığı değiştiğinde yalnızca tartıdaki rakam değişmez. Kilo alıp verme dönemlerinde:

• kan basıncı,
• kan şekeri,
• insülin duyarlılığı,
• kolesterol ve trigliseritler,
• vücuttaki yağ dağılımı,
• kas kütlesi,

fiziksel aktivite düzeyi de değişebilir. Özellikle hızlı kilo kaybı sonrasında yeniden alınan kilonun önemli bölümünün yağ dokusundan oluşması, zaman içinde metabolik açıdan olumsuz bir tablo oluşturabilir. Ancak burada önemli bir nokta vardır:

Her kilo alıp verme dönemi aynı değildir. Bir kişinin kontrollü şekilde 10 kg verip daha sonra birkaç yıl içinde 2–3 kg alması ile birkaç ay içinde 15 kg verip ardından 20 kg alması aynı durum değildir.

Kilo döngüsü kalp krizi riskini artırır mı?

Bu konuda yapılan araştırmaların önemli bir bölümü kilo dalgalanması ile kardiyovasküler olaylar arasında ilişki olduğunu göstermektedir. Yirmi üç çalışmayı ve toplam 15 milyondan fazla kişiyi içeren bir meta-analizde, en yüksek kilo değişkenliğine sahip kişilerde herhangi bir kardiyovasküler olay riski yaklaşık %27, kalp-damar hastalığına bağlı ölüm riski yaklaşık %29, kalp krizi riski yaklaşık %32 daha yüksek bulunmuştur.

Daha önce yayımlanan başka bir meta-analizde de yüksek vücut ağırlığı dalgalanması; daha yüksek kardiyovasküler hastalık, hipertansiyon ve kardiyovasküler ölüm riski ile ilişkili bulunmuştur. Ancak bu rakamlar nasıl yorumlanmalı? Bu çalışmaların büyük bölümü gözlemsel çalışmalardır. Yani: “Kilo alıp vermek kalp krizine kesin olarak neden olur” sonucuna varamayız. Çünkü sık kilo alıp veren kişiler aynı zamanda daha yüksek başlangıç kilosuna, diyabete, hipertansiyona veya başka sağlık sorunlarına sahip olabilir. Dolayısıyla bilimsel olarak daha doğru ifade: Sık ve belirgin kilo dalgalanmaları, daha yüksek kalp damar hastalığının risk ile ilişkilidir; ancak bu ilişkinin doğrudan neden-sonuç ilişkisi olduğu kesin olarak kanıtlanmış değildir.

Kalp ritmi de etkilenebilir mi?

İlginç bir şekilde, kilo dalgalanması ile atriyal fibrilasyon (ritim bozukluğu) arasında da ilişki bildirilmiştir. Sekiz milyondan fazla kişinin değerlendirildiği büyük bir çalışmada, vücut ağırlığındaki değişkenliğin artması yeni atriyal fibrilasyon gelişme riskinin artmasıyla ilişkili bulunmuştur. En fazla kilo dalgalanması olan grupta, en az dalgalanması olan gruba göre atriyal fibrilasyon riski yaklaşık %14 daha yüksek bulunmuştur. Bu sonuç özellikle önemlidir; çünkü atriyal fibrilasyon yalnızca çarpıntıya değil, uygun hastalarda inme riskinin artmasına da yol açabilir.

Kilo verip tekrar almak neden daha sorunlu olabilir?

Kilo kaybı sırasında yağ dokusunun yanı sıra kas kaybı da meydana gelebilir. Kişi daha sonra yeniden kilo aldığında ise kazanılan kilonun önemli bir bölümü yağ dokusundan oluşabilir. Bu nedenle: “10 kilo verdim, sonra 10 kilo aldım; sonuçta yine aynı kilodayım.” demek metabolik açıdan her zaman doğru değildir. Vücudun yağ-kas oranı, yağın vücutta dağılımı ve metabolik sağlık başlangıçtaki durumla aynı olmayabilir. Bu nedenle hedef yalnızca tartıda kilo kaybetmek değil, verilen kiloyu sürdürebilmektir.

Peki kilo vermek mi, kiloyu sabit tutmak mı daha önemli?

Fazla kilolu veya obezitesi olan kişilerde sağlıklı ve sürdürülebilir kilo kaybı kesinlikle teşvik edilmelidir. Önemli olan kilo vermekten korkmak değildir. Asıl hedef: Kilo ver → sağlıklı kiloda kal → tekrar kilo alma döngüsüne girme. Örneğin 100 kg olan bir kişinin kontrollü olarak 8–10 kg vermesi ve bu kiloyu uzun süre koruması, birkaç ay içinde 15 kg verip daha sonra 20 kg alması ve aynı döngüyü tekrar etmesinden çok farklıdır.

“Kilo vermek kalp için faydalıysa neden tekrar almak zararlı olsun?”

Çünkü iki farklı durum söz konusudur. Sağlıklı kilo kaybı:

• yağ dokusunu azaltır,
• tansiyonu düşürebilir,
• kan şekerini iyileştirebilir,
• fiziksel kapasiteyi artırabilir,

kalbin üzerindeki yükü azaltabilir. Tekrarlayan hızlı kilo alıp verme:

• metabolik kontrolün tekrar tekrar bozulmasına,
• fiziksel aktivitenin azalmasına,
• kas kütlesi kaybına,
• kan basıncı ve kan şekeri dalgalanmalarına eşlik edebilir. Ancak bütün bu etkilerin

her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmadığını da vurgulamak gerekir.

Kalp hastası kilo vermek istiyorsa ne yapmalı?

1. Hızlı değil, sürdürülebilir kilo kaybını hedefleyin

“Bir ayda mümkün olduğunca çok kilo vereyim” yaklaşımı yerine, uzun vadede korunabilecek bir kilo hedeflenmelidir.

2. Kısa süreli şok diyetlerden kaçının

Çok düşük kalorili, tek tip veya uzun süre sürdürülemeyecek diyetler kısa vadede başarılı görünse de kişinin yeniden kilo almasına zemin hazırlayabilir.

3. Kas kaybını önlemeye çalışın

Kilo verirken yalnızca yağ kaybetmek önemlidir. Yeterli protein, uygun fiziksel aktivite ve özellikle direnç egzersizleri, kişinin sağlık durumuna uygun şekilde programa eklenebilir.

4. Tartıya değil, trende bakın

Günlük 1–2 kg değişiklik çoğu zaman yağ değişimi değildir. Vücuttaki su ve tuz miktarı bile tartıda önemli farklılıklar oluşturabilir. Bu nedenle tek bir ölçüm yerine haftalar ve aylar içindeki eğilime bakmak daha anlamlıdır.

5. Kalp hastalığınız varsa kilo verme planını doktorunuzla birlikte yapın

Özellikle:

• kalp yetersizliği,
• koroner arter hastalığı,
• atriyal fibrilasyon veya başka ritim bozukluğu,
• diyabet,

hipertansiyon bulunan kişilerde kilo verme sırasında ilaç dozlarının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Özellikle idrar söktürücü ve tansiyon ilaçları kullanan kişilerde kilo ve sıvı değişiklikleri tansiyonu etkileyebilir.

İlaçlar kilo verildi diye kişinin kendi kararıyla azaltılmamalı veya

kesilmemelidir. Kilo dalgalanması her zaman kötü müdür? Hayır. Bu noktada bilimsel literatürde önemli bir tartışma vardır. Bazı çalışmalar kilo dalgalanmasını kardiyovasküler risk artışıyla ilişkilendirirken, bazı kontrollü çalışmalarda kilo döngüsünün tek başına klasik kalp-damar risk faktörleri üzerinde belirgin olumsuz etkisi gösterilmemiştir. Hatta bazı araştırmalarda, fazla kilolu kişilerin kilo vermesinin ve sonrasında bu kiloyu korumasının kardiyovasküler açıdan yararlı olduğu gösterilmiştir. Bu nedenle: “Bir kez kilo aldım, tekrar verdim; kalbime zarar verdim” şeklinde düşünmek doğru değildir. Asıl endişe, uzun yıllar boyunca tekrarlayan, büyük ve hızlı kilo dalgalanmalarıdır.

Kalbinizi korumak için ideal yaklaşım nedir?

En sağlıklı model: Kilo ver → kasları koru → fiziksel aktiviteyi artır → sağlıklı beslen → verilen kiloyu koru. Bu yaklaşım, sürekli olarak: “çok hızlı kilo ver → normal beslenmeye dön → hızla kilo al → tekrar diyete başla” döngüsünden daha sağlıklıdır.

Özet Olarak:

• Kalbin ihtiyacı sadece daha düşük bir kilo değil, daha sağlıklı ve daha istikrarlı

bir yaşam tarzıdır. Kilo vermek kalp sağlığı açısından çoğu zaman olumlu bir adımdır.

Ama hedef: **“En hızlı nasıl kilo veririm?” değil, “Verdiğim kiloyu kalbimi koruyarak nasıl sürdürebilirim?” olmalıdır.** Ve özellikle kalp hastalarında, kilo kaybının kendisinden çok, tekrarlayan hızlı kilo alıp verme döngüsünden kaçınmak önemlidir.

1. Bangalore S, Fayyad R, DeMicco DA, et al. Body-Weight Fluctuations and Outcomes in

Patients With Coronary Disease. N Engl J Med. 2017 Apr 6;376(14):1332-1340.

2. Zou H, Yin P, Liu L, et al. Body-Weight Fluctuation Was Associated With Increased Risk for

Cardiovascular Disease, All-Cause and Cardiovascular Mortality: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2019 Nov 8;10:728.

3. Sattar N, et al. Weight variability and cardiovascular outcomes: a systematic review and metaanalysis. Cardiovasc Diabetol. 2023 Jan 9;22(1):5.

4. Jeong SM, et al. Association of weight fluctuation with cardiovascular disease risk among

initially obese adults. Sci Rep. 2021 May 12;11(1):10152.

5. Nam GE, et al. Bodyweight fluctuation is associated with increased risk of incident atrial

fibrillation. Heart Rhythm. 2020 Mar;17(3):365-371.

6. Fothergill E, et al. Persistent metabolic adaptation 6 years after "The Biggest Loser"

competition. Obesity (Silver Spring). 2016 Aug;24(8):1612-9.

7. Kris-Etherton PM, et al. A prospective study of effects of weight cycling on cardiovascular risk

factors. Arch Intern Med. 1995 Jul 10;155(13):1416-22.

8. Kajioka T, et al. Weight cycling and cardiovascular risk factors in obesity. nt J Obes Relat

Metab Disord. 2004 Jan;28(1):65-71.

9. Kim MK, et al. Body-Weight Fluctuation and Incident Diabetes Mellitus, Cardiovascular

Disease, and Mortality: A 16-Year Prospective Cohort Study. J Clin Endocrinol Metab. 2019 Mar 1;104(3):639-646.

10. American Heart Association. Obesity and Cardiovascular Disease: A Scientific Statement

From the American Heart Association.: https://professional.heart.org/en/guidelinesstatements/obesity-and-cardiovascular-disease-a-scientific-statement-from-theamericancir0000000000000973?utm_source=chatgpt.com

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Renal Denervasyon Nedir? Tansiyonumu Düşürür mü, Kimlere Önerilir?

Renal denervasyon (RDN), özellikle tansiyonu ilaçlara rağmen yeterince kontrol altına alınamayan bazı hastalarda kullanılan kateterle yapılan, minimal invaziv bir tedavi yöntemidir. Halk arasında bazen “böbrek sinirlerinin yakılması” şeklinde ifade edilir. Aslında işlem, böbrek damarlarının çevresindeki sempatik sinirlerin aktivitesini azaltmayı amaçlar. Son yıllarda yapılan kontrollü randomize çalışmalar, renal denervasyonun kan basıncını

gerçekten düşürebildiğini göstermiştir. Ancak önemli bir nokta vardır:

• Renal denervasyon, tansiyon ilacının yerine herkes için kullanılabilecek bir tedavi
• değildir. Daha çok uygun hastalarda, ilaç ve yaşam tarzı tedavisine ek olarak

düşünülmektedir.

Renal Denervasyon Nasıl Yapılır?

İşlem genellikle kasık damarından veya uygun başka bir damar girişinden ince bir kateter ilerletilerek yapılır. Kateter böbrek damarlarına ulaştırılır. Daha sonra böbrek

damarlarının çevresinde bulunan ve tansiyonun düzenlenmesinde rol oynayan sempatik sinirlere radyofrekans enerjisi veya ultrason enerjisi uygulanır. Amaç:

• Böbrek → sinir sistemi → damarlar → tansiyon
• arasındaki aşırı sempatik sinyalin azaltılmasıdır.

İşlem cerrahibir ameliyat değildir ve böbreğin kendisi çıkarılmaz veya kesilmez.

Böbrek Sinirleri Tansiyonu Nasıl Etkiliyor?

Böbrekler yalnızca idrar üreten organlar değildir. Tansiyonun düzenlenmesinde;

• Tuz ve su dengesinin ayarlanması,
• Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi,
• Sempatik sinir sistemi önemli rol oynar. Bazı kişilerde sempatik sinir sisteminin aşırı aktivitesi tansiyonun yüksek kalmasına katkıda bulunabilir. Renal denervasyonun amacı bu aşırı sinirsel aktiviteyi azaltmaktır.

Renal Denervasyon Tansiyonu Gerçekten Düşürüyor mu?

Evet, ancak düşüş genellikle orta düzeydedir. Yeni nesil cihazlarla yapılan randomize, sham kontrollü çalışmalar renal denervasyonun hem ofis tansiyonunu hem de 24 saatlik tansiyon ölçümünü azaltabildiğini göstermiştir. Örneğin SPYRAL HTN-OFF MED çalışmasında renal denervasyon ile sham işlem arasında 24 saatlik sistolik tansiyonda yaklaşık 4 mmHg, ofis sistolik tansiyonunda yaklaşık 6,5 mmHg fark bulunmuştur. RADIANCE-HTN TRIO çalışmasında ise üçlü standart ilaç tedavisine rağmen tansiyonu yüksek kalan hastalarda, ultrasonla yapılan renal denervasyon gündüz ambulatuvar sistolik tansiyonda sham işleme göre yaklaşık 4,5–5,8 mmHg daha fazla düşüş sağlamıştır. Bu nedenle işlemden sonra tansiyonun mutlaka “normalleşeceği” düşünülmemelidir.

Tansiyon İlaçlarını Bırakabilir miyim?

Çoğu hasta için hayır.Bu çok önemli bir noktadır. Renal denervasyonun amacı genellikle İlaçları tamamen bırakmak” değil, tansiyon kontrolünü iyileştirmek ve ilaç tedavisinin etkisini desteklemektir. Bazı hastalarda zaman içerisinde ilaç sayısında veya dozunda azalma mümkün olabilir. Ancak bunun garantisi yoktur. Örneğin uzun dönem SPYRAL verilerinde renal denervasyon sonrasında tansiyon düşüşünün sürdüğü gösterilmiş, ancak hastaların önemli bölümünde antihipertansif ilaç kullanımı devam etmiştir. Dolayısıyla Renal denervasyon yaptırayım, artık tansiyon ilacı kullanmayayım. şeklinde düşünmek doğru değildir.

Kimlere Renal Denervasyon Önerilebilir?

Özellikle şu hastalar değerlendirmeye alınabilir:

1. Dirençli hipertansiyonu olanlar

Üç veya daha fazla uygun tansiyon ilacına rağmen tansiyon hedefe ulaşmıyorsa dirençli hipertansiyon söz konusu olabilir.

Ancak önce gerçekten dirençli hipertansiyon olup olmadığı doğrulanmalıdır.

2. İlaçlara rağmen tansiyonu kontrol altında olmayanlar

Özellikle;

• İlaçların düzenli kullanıldığı doğrulanmışsa,
• Uygun ilaç kombinasyonu kullanılıyorsa,
• Yaşam tarzı düzenlemeleri yapılmışsa,
• 24 saatlik tansiyon ölçümünde hipertansiyon devam ediyorsa, renal denervasyon gündeme gelebilir.

ESC/EAPCI konsensus belgesi, RDN'yi özellikle ambulatuvar tansiyon ölçümüyle doğrulanmış, yaşam tarzı ve ilaç tedavisine rağmen kontrolsüz dirençli hipertansiyonda ek tedavi seçeneği olarak değerlendirmektedir.

3. Tansiyon ilaçlarını uzun süre tolere edemeyenler

Bazı hastalar çok sayıda ilacı;

• Yan etkiler,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Ödem,
• Öksürük,
• Elektrolit bozuklukları gibi nedenlerle yeterince kullanamayabilir. Bu hastalarda da uygunluk değerlendirmesi yapılabilir.

Her Yüksek Tansiyon Hastasına Renal Denervasyon Yapılır mı?

Hayır. Yeni tanı almış ve tek ilaçla tansiyonu kontrol edilebilen bir hastada renal denervasyon genellikle ilk seçenek değildir. Öncelikle:

1. Doğru tansiyon ölçümü,

2. Evde tansiyon takibi,

3. Gerekirse 24 saatlik ambulatuvar tansiyon ölçümü,

4. İlaçların doğru ve düzenli kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilmesi,

5. Fazla tuz tüketiminin azaltılması,

6. Kilo kontrolü,

7. Uyku apnesi gibi ikincil nedenlerin araştırılması,

8. Uygun ilaç kombinasyonu

değerlendirilmelidir. Bunlardan sonra uygun hastalarda renal denervasyon düşünülebilir.

Renal Denervasyon Öncesinde Neler Kontrol Edilir?

İşlem öncesinde hastanın gerçekten uygun aday olup olmadığı araştırılır. Özellikle;

• 24 saatlik tansiyon ölçümü,
• Böbrek fonksiyonları,
• Böbrek damarlarının yapısı,
• Böbrek damarında darlık olup olmadığı,
• Kullanılan ilaçlar,
• İlaçlara uyum,
• İkincil hipertansiyon nedenleri değerlendirilir.

Amaç, yanlış tanı konmuş veya farklı bir nedenle kontrolsüz olan hipertansiyona gereksiz işlem yapılmasını önlemektir.

İşlemin Böbreğe Zararı Var mı?

Mevcut klinik çalışmalarda uygun hastalarda renal denervasyonun ciddi böbrek hasarına yol açtığına dair belirgin bir sinyal gösterilmemiştir. Ancak bu, işlemin tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez. Kateterle yapılan her damar işleminde olduğu gibi;

• Damar hasarı,
• Kanama,
• Böbrek damarında darlık,
• Kontrast maddeye bağlı sorunlar,
• İşleme bağlı diğer komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle işlem deneyimli merkezlerde ve uygun hasta seçimiyle yapılmalıdır. Amerikan Kalp Derneği'nin 2024 bilimsel bildirisi, yeni nesil renal denervasyon çalışmalarında güvenlik profilinin genel olarak iyi olduğunu ancak bireysel yanıtların değiştiğini ve hangi hastaların en fazla fayda göreceğinin hâlâ araştırıldığını belirtmektedir.

İşlem Sonrası Tansiyon Ne Kadar Düşer?

Bu kişiden kişiye değişir. Ortalama olarak sham kontrollü çalışmalarda:- 24 saatlik sistolik tansiyonda yaklaşık 4–10 mmHg civarında ek düşüşler gösterilmiştir. Ancak bazı hastalarda daha fazla, bazılarında daha az düşüş olabilir.

Etkisi Kalıcı mı? Mevcut veriler, etkinin en az birkaç yıl devam edebildiğini göstermektedir. Ancak çok daha uzun dönemlerde kalp krizi, felç ve ölüm gibi klinik sonuçları doğrudan azaltıp azaltmadığı konusunda kanıtlar hâlâ tansiyon düşürücü etkisi kadar güçlü değildir. Bu nedenle işlem, bugün esas olarak kan basıncını düşürmek amacıyla kullanılmaktadır.

Renal Denervasyon mu, Tansiyon İlacı mı?

Aslında çoğu zaman “ya o ya bu” şeklinde bir seçim yapılmaz. Daha doğru yaklaşım:

Yaşam tarzı + tansiyon ilaçları + uygun hastada renal denervasyon

şeklindedir. Renal denervasyon, ilaç tedavisinin alternatifi olmaktan çok, uygun hastalarda tedaviye eklenen bir seçenek olarak değerlendirilmelidir.

Renal Denervasyon Kalp Krizini ve Felci Önler mi?

Renal denervasyonun tansiyonu düşürdüğü artık güçlü şekilde gösterilmiştir. Ancak Renal denervasyon kalp krizi ve felçleri kesin olarak önler demek için henüz yeterli uzun dönem randomize klinik sonuç verisi bulunmamaktadır.

Tansiyonun düşürülmesinin genel olarak kalp krizi ve felç riskini azalttığını biliyoruz. Ancak renal denervasyonun bu klinik faydayı doğrudan gösteren çalışmalarının daha uzun süreli olması gerekmektedir. Bu nedenle işlemden beklenen temel yarar şu anda kan basıncının daha iyi kontrol edilmesi.” şeklinde ifade edilmelidir.

Sonuç Olarak:

• Renal denervasyon ameliyat mıdır?
• Hayır. Cerrahi ameliyat değildir. Damar yoluyla kateter kullanılarak yapılan minimal

invaziv bir işlemdir. Böbreğim zarar görür mü? Uygun hastalarda yapılan modern çalışmalarda ciddi böbrek hasarı açısından belirgin bir güvenlik sorunu gösterilmemiştir. Ancak her damar işleminde olduğu gibi riskler vardır. Tansiyon ilaçlarını bırakabilir miyim? Bazen ilaç ihtiyacı azalabilir ancak ilaçları tamamen bırakacağınız garanti değildir. İlaç tedavisi doktorunuzun önerisi olmadan değiştirilmemelidir. İşlem herkese yapılabilir mi? Hayır. Özellikle dirençli veya kontrolsüz hipertansiyonu olan, uygun şekilde değerlendirilmiş hastalarda düşünülür. İşlem kesin çözüm müdür? Hayır. Tansiyonu ortalama olarak anlamlı miktarda düşürür ancak herkeste aynı etkiyi göstermez. Renal denervasyon, hipertansiyon tedavisinde son yıllarda yeniden önem kazanan, kan basıncını orta düzeyde ve kalıcı olarak azaltabilen bir kateter tedavisidir. Özellikle uygun ilaç tedavisine ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen tansiyonu kontrol edilemeyen dirençli veya kontrolsüz hipertansiyonu olan hastalarda önemli bir tedavi seçeneği haline gelmiştir.

Günümüzdeki kanıtlar, yeni nesil radyofrekans ve ultrason sistemlerinin sham işlemlere kıyasla tansiyonu düşürdüğünü göstermektedir. Bununla birlikte renal denervasyon her hipertansiyon hastasına yapılması gereken bir işlem değildir ve tansiyon ilaçlarının otomatik olarak yerine geçmez. Öncelikle doğru tansiyon ölçümü, 24 saatlik tansiyon takibi, ilaç uyumu, yaşam tarzı ve ikincil hipertansiyon nedenleri değerlendirilmelidir. Uygun hastalarda ise renal denervasyon, tansiyon kontrolünü iyileştirmek amacıyla ilaç tedavisine eklenebilir. Amerikan Kalp Derneği de 2024 bilimsel bildirisinde, yöntemin kan basıncını mütevazı düzeyde düşürdüğünü ve genel olarak iyi bir güvenlik profiline sahip olduğunu, ancak hangi hastaların en fazla fayda göreceğinin henüz tam olarak belirlenemediğini vurgulamaktadır.

• Bhatt DL, Kandzari DE, O'Neill WW, et al. SYMPLICITY HTN-3 A Controlled Trial of

Renal Denervation for Resistant Hypertension. New England Journal of Medicine. 2014;370:1393–1401.

• Townsend RR, Mahfoud F, Kandzari DE, et al. SPYRAL HTN-OFF MED. Catheterbased renal denervation in patients with uncontrolled hypertension in the absence of antihypertensive medications (SPYRAL HTN-OFF MED): a randomised, shamcontrolled, proof-of-concept trial. The Lancet. 2017;390:2160–2170.
• Böhm M, Kario K, Kandzari DE, et al. SPYRAL HTN-OFF MED Pivotal. Efficacy of catheter-based renal denervation in the absence of antihypertensive medications

(SPYRAL HTN-OFF MED Pivotal): a multicentre, randomised, sham-controlled trial. The Lancet. 2020;395:1444–1451.

• Azizi M, Schmieder RE, Mahfoud F, et al. RADIANCE-HTN SOLO.
• Endovascular Ultrasound Renal Denervation to Treat Hypertension (RADIANCE-HTN

SOLO): a Multicentre, International, Single-Blind, Randomised, Sham-Controlled

Trial. The Lancet. 2018.

• Azizi M, Sanghvi M, Saxena M, et al. RADIANCE-HTN TRIO. Ultrasound renal denervation for hypertension resistant to a triple medication pill (RADIANCE-HTN

TRIO): a randomised, multicentre, single-blind, sham-controlled trial. The Lancet. 2021;397:2476–2486.

• Cluett JL, Blazek O, Brown AL, et al. 2024 American Heart Association Scientific

Statement

• Renal Denervation for the Treatment of Hypertension: A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension. 2024;81(10):e135–e148.

Barbato E, Azizi M, Schmieder RE, et al. ESC/EAPCI Clinical Consensus Statement

Renal denervation in the management of hypertension in adults. A clinical consensus statement of the ESC Council on Hypertension and the European Association of Percutaneous Cardiovascular Interventions (EAPCI). European Heart Journal. 2023;44:1313–1330. Long-term clinical benefit after radiofrequency renal denervation: pooled 36-month results from the SPYRAL Clinical Program. European Heart Journal. 2026.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Kulak Memesindeki Çizgi Kalp Hastalığının Habercisi Olabilir mi?

Aynada kendinize bakarken kulak memenizde çapraz uzanan belirgin bir çizgi fark ettiniz. Özellikle internette bu çizginin “kalp hastalığının belirtisi” olduğu yönündeki bilgilerle karşılaşmış olabilirsiniz. Bu çizginin tıptaki adı diagonal earlobe crease (DELC), halk arasında ise kulak memesi çizgisi olarak bilinir. Frank belirtisi (Frank’s sign) adıyla da anılır.

Peki, gerçekten kalp hastalığıyla ilişkili midir?

Evet, bazı araştırmalar kulak memesindeki bu belirgin çizginin kalp-damar hastalığı ve damar sertliği ile ilişkili olabileceğini göstermiştir. Ancak bu çizgi tek başına kalp hastalığınız olduğu anlamına gelmez ve kalp hastalığı tanısı koydurmaz. Günümüzde bu bulgu, daha çok kişinin kalp-damar risk faktörlerine dikkat edilmesi gerektiğini düşündüren basit bir fiziksel işaret olarak değerlendirilmektedir.

Kulak Memesi Çizgisi Nedir?

Kulak memesi çizgisi, kulak memesinin üzerinde çapraz şekilde uzanan belirgin bir cilt kıvrımıdır. Genellikle kulak memesinin ön tarafına yakın bölgeden başlayarak arkaya ve aşağıya doğru uzanır. Çizgi:

Tek kulakta olabilir. Her iki kulakta olabilir. Yüzeysel veya daha derin olabilir. Kısa veya kulak memesini tamamen geçen şekilde olabilir. Özellikle iki kulakta birden bulunan, belirgin ve derin çizgi bazı çalışmalarda kalp-damar hastalığıyla daha güçlü ilişki göstermiştir.

Neden "Kalp Hastalığı Çizgisi" Deniyor?

Bu bulgu ilk kez 1970'li yıllarda Amerikalı doktor Sanders T. Frank tarafından kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde dikkat çekici bir fiziksel bulgu olarak tanımlandı. Daha sonraki yıllarda yapılan araştırmalarda kulak memesindeki bu çizginin özellikle damar sertliği (ateroskleroz) ve kalbi besleyen damarların hastalığıyla ilişkili olabileceği gösterildi. Ancak burada önemli bir ayrım var: Kulak memesindeki çizgi kalp hastalığının nedeni değildir; bazı kişilerde kalp-damar hastalığıyla birlikte görülen bir işaret olabilir.

Kulak Memesindeki Çizgi Neden Kalp Hastalığıyla İlişkili Olabilir?

Bunun kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Araştırmacıların birkaç farklı açıklaması bulunmaktadır. Kalp ve damar hastalığında damarların yapısında ve küçük damarlardaki kan akımında değişiklikler meydana gelir. Kulak memesinde de çok küçük damarlar bulunduğundan, damar yapısındaki değişikliklerin burada cilt ve dokularda görülebilen değişikliklere yol açabileceği düşünülmektedir. Başka bir görüş ise kulak memesindeki çizginin doğrudan damar hastalığından değil, yaşlanma ve vücudun bağ dokusundaki değişikliklerden kaynaklanabileceğini ileri sürmektedir. Dolayısıyla bugün için: "Kulak memesinde çizgi oluşur→ kalp damarı tıkanır" şeklinde kesinleşmiş bir neden-sonuç ilişkisi bulunmamaktadır.

Kulak Memesi Çizgisi Olan Herkes Kalp Hastası mıdır?

Hayır. Bu en önemli noktadır. Kulak memesindeki çizgi, kalp hastalığı açısından tek başına güvenilir bir tanı yöntemi değildir. 2021 yılında yayımlanan sistematik bir değerlendirmede 13 çalışma ve yaklaşık 4.000 kişi incelenmiş; kulak memesi çizgisinin kalp damarlarında ciddi darlığı belirlemedeki doğruluğunun yeterli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Başka bir ifadeyle: Kulak memesindeki çizgiye bakarak "kalp damarlarınız tıkalı" denilemez.

Peki, Neden Önemseniyor?

Çünkü bazı araştırmalarda kulak memesi çizgisi bulunan kişilerde kalp-damar hastalığının daha sık görüldüğü gösterilmiştir. Örneğin 2024 yılında 1.050 yetişkin üzerinde yapılan bir çalışmada, kulak memesi çizgisi bulunan kişilerde hesaplanan kalp-damar hastalığı riskinin daha yüksek olduğu görüldü. Çizginin iki taraflı, daha derin ve belirgin olmasıyla risk göstergeleri arasındaki ilişki de güçlendi. 2025 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde ise 12 çalışmadaki toplam yaklaşık 5.000 kişinin verileri değerlendirildi. Kulak memesi çizgisi bulunan kişilerde koroner arter hastalığı olasılığının daha yüksek olduğu bildirildi. Ancak bu sonuçlar kulak memesi çizgisinin kalp hastalığını kesin olarak gösterdiği anlamına gelmez.

Çizgi İki Kulakta Birden Varsa Risk Daha mı Fazla?

Araştırmaların önemli bir bölümü iki taraflı kulak memesi çizgisi ile kalp-damar hastalığı arasında daha güçlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. 2004 yılında Türkiye'de yapılan önemli bir çalışmada 415 hasta değerlendirilmiş ve iki taraflı kulak memesi çizgisinin koroner arter hastalığıyla bağımsız olarak ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu çalışmanın yazarları arasında Prof. Dr. Mehdi Zoghi de bulunmaktadır. Çalışmada iki taraflı kulak memesi çizgisinin kalp-damar hastalığının yanı sıra; Yaş Yüksek tansiyon Sigara kullanımı Erkek cinsiyet Ailede kalp hastalığı öyküsü gibi kalp-damar risk faktörleriyle de ilişkili olduğu gösterilmiştir.

ÇizgiMemesi

İki Kulakta

Birden Varsa Risk Daha mı Fazla? Kulak Çizgisi Varsa Ne Yapmalıyım? Panik yapmanıza gerek yoktur. Ancak bu çizgiyi kalp-damar sağlığınızı kontrol ettirmek için bir fırsat olarak değerlendirebilirsiniz. Özellikle aşağıdaki durumlardan biri varsa doktorunuzla görüşmeniz iyi olur:

• Yüksek tansiyonunuz varsa
• Kolesterolünüz yüksekse
• Sigara kullanıyorsanız
• Diyabetiniz varsa
• Fazla kilonuz varsa
• Ailenizde erken yaşta kalp krizi varsa
• Daha önce göğüs ağrısı yaşadıysanız
• Yürürken veya merdiven çıkarken nefes darlığınız oluyorsa
• Çabuk yoruluyorsanız

Kulak Memesi Çizgisi Varsa Kalp Kontrolü Yaptırmalı mıyım?

Özellikle başka risk faktörleriniz de varsa evet. Ancak amaç kulak memesindeki çizgiyi tedavi etmek değil, çizginin işaret ediyor olabileceği kalp-damar risklerini değerlendirmektir. Örneğin 55 yaşında, sigara kullanan, tansiyonu ve kolesterolü yüksek bir kişide kulak memesi çizgisi görülmesi daha fazla önem taşır. Buna karşılık genç, sağlıklı, tansiyonu ve kolesterolü normal olan, sigara kullanmayan bir kişide yalnızca kulak memesindeki çizgi nedeniyle ileri kalp tetkikleri yapılması doğru değildir.

Kulak Memesi Çizgisi Yaşlanmaya Bağlı Olabilir mi?

Evet. Kulak memesi çizgisinin görülme sıklığı yaşla birlikte artmaktadır. Bu nedenle özellikle ileri yaşlarda görülen her kulak memesi çizgisini kalp hastalığının işareti olarak kabul etmek doğru değildir.

Kulak Memesi Çizgisi Kalp Krizi Geçireceğim Anlamına mı Gelir?

Kesinlikle hayır. Bu çizgiyi gördüğünüzde: "Yakında kalp krizi geçireceğim." diye düşünmemelisiniz. Kalp krizi riskini belirleyen çok daha önemli faktörler vardır:

• Sigara
• Yüksek LDL kolesterol
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Fazla kilo
• Hareketsizlik
• Yaş
• Aile öyküsü
• Daha önce kalp-damar hastalığı bulunması

Kulak memesi çizgisi varsa, bu faktörlerin kontrol edilmesi daha önemlidir. Özet olarak Kulak mememde çizgi var, kalp damarlarım tıkalı mı? Hayır. Kulak memesi çizgisi damar tıkanıklığını gösteren kesin bir test değildir. İki kulağımda da çizgi var. Riskim daha mı yüksek? Bazı araştırmalarda iki taraflı çizginin kalp-damar hastalığıyla daha güçlü ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ancak yine de tek başına tanı koydurmaz. Kulak memesi çizgisi gençlerde de görülür mü? Görülebilir ancak yaş ilerledikçe daha sık görülür. Çizginin derin olması önemli mi? Bazı araştırmalar daha derin, uzun ve iki taraflı çizgilerin kalp-damar hastalığıyla daha güçlü ilişkili olabileceğini göstermektedir. Ancak bunun klinikte tek başına karar vermek için yeterli doğruluğu yoktur.

Sonuç olarak

Kulak memesindeki çapraz çizgi, yani Frank belirtisi, kalp-damar hastalığıyla ilişkili olabilecek ilginç bir fiziksel bulgudur. Özellikle iki kulakta birden bulunan belirgin çizginin koroner damar hastalığıyla ilişkili olduğunu gösteren çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak bilimsel kanıtlar, bu çizginin tek başına kalp hastalığını teşhis etmek için yeterli olmadığını göstermektedir. Bu nedenle kulak memenizde böyle bir çizgi görürseniz endişelenmek yerine bunu kalp sağlığınızı değerlendirmek için bir hatırlatıcı olarak düşünün. Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü, kan şekerinizi, kilonuzu ve sigara kullanımınızı gözden geçirmek; özellikle ailede erken yaşta kalp hastalığı varsa doktorunuzla kardiyovasküler riskinizi değerlendirmek çok daha önemlidir.

Kulak memesi çizgisi kalp hastalığının kanıtı değildir; ancak kalp-damar

risklerini gözden geçirmek için dikkate alınabilecek basit bir fiziksel işarettir. Kaynaklar:

• •
• •
• •

• • • • • • • • •

Evrengül H, Dursunoğlu D, Kaftan A, Zoghi M, Tanriverdi H, Zungur M, Kılıç M. Bilateral diagonal earlobe crease and coronary artery disease: a significant association. Dermatology. 2004;209(4):271-275. Shmilovich H, Cheng VY, Rajani R, et al. Relation of diagonal ear lobe crease to the presence, extent, and severity of coronary artery disease determined by coronary computed tomography angiography. The American Journal of Cardiology. 2012;109(9):1283-1287. Elliott WJ, Karrison T. Increased all-cause and cardiac morbidity and mortality associated with the diagonal earlobe crease: a prospective cohort study. The American Journal of Medicine. 1991;91(3):247-254. Tranchesi Júnior B, Barbosa V, de Albuquerque CP, et al.Diagonal earlobe crease as a marker of the presence and extent of coronary atherosclerosis. The American Journal of Cardiology. 1992;70(14):1417-1420.

Friedlander AH, López-López J, Velasco-Ortega E. Diagonal ear lobe crease and

atherosclerosis: A review of the medical literature and dental implications. Medicina Oral, Patología Oral y Cirugía Bucal. 2012;17(1):e153-e159. Nardone R, et al. Diagonal earlobe crease (Frank's sign) and increased risk of cerebrovascular diseases: review of the literature and implications for clinical practice. Journal of Clinical Neurology. 2019. Curtis J, Walford S. Why we should be looking for earlobe creases in ENT. A systematic review and meta-analysis of diagonal earlobe crease and coronary artery disease. The Journal of Laryngology & Otology. 2025;139(3):160-167.

Coma F, et al. Diagonal Earlobe Crease (Frank’s Sign) for Diagnosis of Coronary

Artery Disease: A Systematic Review of Diagnostic Test Accuracy Studies. Journal of Clinical Medicine. 2021;10(13):2799. Wang Y, Mao LH, Jia EZ, et al. Relationship between diagonal earlobe creases and coronary artery disease as determined via angiography. BMJ Open. 2016;6(2):e008558.

Llamas-Velasco M, et al. Frank's Sign and Cardiovascular Risk: An Observational

Descriptive Study. The American Journal of Medicine. 2024;137(1):47-54.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

En Sık Görülen Ritim Bozukluğu Nedir? Sebepleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

En sık görülen ve klinik olarak önemli kalp ritim bozukluğu atriyal fibrilasyondur (AF). Yaş ilerledikçe görülme sıklığı belirgin şekilde artar. Ancak AF yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık değildir; yüksek tansiyon, obezite, diyabet, kalp hastalıkları, uyku apnesi ve aşırı alkol tüketimi gibi birçok faktör daha erken yaşlarda da ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Atriyal fibrilasyon nedir? Normalde kalbin kulakçıkları ve karıncıkları düzenli bir ritim içerisinde çalışır. Atriyal fibrilasyonda ise kalbin kulakçıkları çok hızlı ve düzensiz elektriksel uyarılarla çalışmaya başlar. Bu nedenle kalp atımları düzensizleşir. Hasta bunu bazen “kalbim tekliyor”, “kalbim bir hızlanıp bir yavaşlıyor” veya “kalbim düzensiz atıyor” şeklinde tarif edebilir. Ancak önemli bir nokta vardır: AF her zaman çarpıntı yapmaz. Bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilir ve ritim bozukluğu rutin muayene, EKG veya başka bir nedenle yapılan tetkik sırasında fark edilebilir.

Neden önemlidir?

Atriyal fibrilasyonun en önemli sorunu yalnızca kalbin hızlı veya düzensiz atması değildir. Kalbin kulakçıkları düzenli kasılmadığında, özellikle sol kulakçıkta kanın göllenmesi ve pıhtı oluşması kolaylaşabilir. Bu pıhtı dolaşıma katılarak beyne giderse inmeye neden olabilir. Bu nedenle AF saptanan bir hastada doktorun ilk değerlendirmelerinden biri, “Bu hastanın inme riski ne kadar?” sorusudur. İnme riski yüksek olan hastalarda uygun antikoagülan (kan sulandırıcı) tedavi kullanılması, AF tedavisinin en önemli parçalarından biridir.

Neden ortaya çıkar?

AF'nin ortaya çıkmasında birçok faktör rol oynayabilir. En önemlileri:

• Yüksek tansiyon
• Yaşın ilerlemesi
• Kalp damar hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi
• Kalp yetmezliği
• Kalp kapak hastalıkları
• Diyabet
• Obezite
• Uyku apnesi
• Tiroid hastalıkları
• Aşırı alkol tüketimi
• Sigara
• Hareketsiz yaşam
• Bazı akciğer hastalıkları
• Kalbin yapısal hastalıkları
• Bazen ise özellikle daha genç kişilerde, kalpte belirgin bir yapısal hastalık bulunmadan da AF

ortaya çıkabilir.

Stres ve kahve AF’ye Yol Açar Mı?

Stres, uykusuzluk, aşırı alkol tüketimi ve bazı kişilerde yoğun kafein tüketimi çarpıntıyı tetikleyebilir. Ancak “kahve içmek doğrudan AF'nin nedenidir” demek doğru değildir. Hatta mevcut veriler, ölçülü kahve tüketiminin genel olarak AF riskini belirgin biçimde artırmadığını göstermektedir. Bununla birlikte kişi belirli bir içeceğin ardından sürekli çarpıntı veya AF atağı yaşadığını fark ediyorsa bunu doktoruyla paylaşmalıdır.

Belirtileri nelerdir?

AF'nin belirtileri kişiden kişiye değişebilir:

• Çarpıntı
• Kalbin düzensiz veya hızlı atması
• Nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Halsizlik
• Baş dönmesi
• Göğüste rahatsızlık
• Egzersiz kapasitesinde azalma
• Bazı hastalarda ise hiçbir belirti görülmez. Bu nedenle özellikle ileri yaşta, hipertansiyonu,
• diyabeti veya başka kalp hastalıkları bulunan kişilerde düzensiz nabız fark edilmesi

önemsenmelidir.

AF nasıl anlaşılır? Tanısı Nasıl Konulur?

Atriyal fibrilasyonun tanısında en temel yöntem elektrokardiyografidir (EKG). Ancak AF ataklar halinde ortaya çıkıyorsa, hastanede çekilen birkaç dakikalık EKG normal olabilir. Böyle durumlarda:

• Holter EKG

Uzun süreli ritim kayıt cihazları

Giyilebilir cihazlar ve akıllı saatlerden elde edilen ritim kayıtları tanıya yardımcı olabilir. Ancak akıllı saatlerin uyarısı tek başına kesin AF tanısı anlamına gelmez. Şüpheli durumlarda EKG ile doğrulama gerekir.

Tedavide amaç nedir?

AF tedavisinde tek bir amaç yoktur. Genel olarak dört hedef vardır:

1. İnme riskini azaltmak

İnme riski yüksek hastalarda antikoagülan ilaçlar kullanılabilir. Ancak her AF hastasına kan sulandırıcı verilmez. Tedavi kararı hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve bireysel inme riskine göre verilir.

2. Kalbin çok hızlı çalışmasını önlemek

Beta bloker gibi ilaçlarla kalp hızı kontrol altında tutulabilir.

3. Kalbi normal ritimde tutmaya çalışmak

Uygun hastalarda ritim düzenleyici ilaçlar veya elektriksel kardiyoversiyon kullanılabilir.

4. AF'nin kendisini ortadan kaldırmaya çalışmak

Uygun hastalarda kateter ablasyonu yapılabilir. Bu yöntemde kasık damarından kalbe ilerletilen kateterlerle AF'yi başlatan elektriksel odaklar, özellikle akciğer toplardamarlarının çevresindeki bölgeler, hedeflenerek ritim bozukluğunun tekrarlaması azaltılmaya çalışılır.

AF'den korunmak mümkün mü?

Her AF vakasını önlemek mümkün değildir. Ancak AF'nin ortaya çıkma veya tekrarlama riskini azaltmak için yapılabilecek çok şey vardır. Kalbinizi korumak için:

Tansiyonunuzu kontrol altında tutun. Fazla kilonuz varsa sağlıklı şekilde kilo verin. Düzenli fiziksel aktivite yapın. Sigara kullanmayın. Aşırı alkol tüketiminden kaçının. Diyabet ve kolesterol yüksekliğini kontrol edin. Uyku apneniz varsa tedavi olun. Yeterli ve düzenli uyuyun. Kalp damar hastalıklarının risk faktörlerini kontrol altında tutun. Özellikle kilo verme, tansiyon kontrolü, fiziksel aktivite ve uyku apnesinin tedavisi, AF'nin yönetiminde giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Kalbinizin düzensiz veya çok hızlı attığını hissediyorsanız, özellikle bu durum tekrarlıyorsa doktor değerlendirmesi gerekir. Ancak çarpıntıya göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma veya bayılacak gibi olma eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir. Ayrıca ani gelişen yüzde veya kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı veya belirgin denge bozukluğu inme belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

En önemli mesaj: AF sadece çarpıntı değildir

Atriyal fibrilasyon, günümüzde giderek daha fazla görülen önemli bir kalp ritim bozukluğudur. Ancak erken tanı ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir. Burada amaç yalnızca kalbin ritmini düzeltmek değildir. İnmeyi önlemek, kalp yetmezliği gibi komplikasyonları azaltmak, hastanın yaşam kalitesini artırmak ve AF'nin ilerlemesini önlemek tedavinin temel hedefleridir. Kısacası: Kalbinizin düzensiz attığını hissediyorsanız bunu yalnızca “çarpıntı” olarak görmeyin. Özellikle tekrarlayan düzensiz nabız, atriyal fibrilasyonun ilk işareti olabilir.

• Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, et al. 2024 ESC Guidelines for the
• management of atrial fibrillation developed in collaboration with the European
• Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). Eur Heart J. 2024;45(36):3314

3414.

• Joglar JA, Chung MK, Armbruster AL, et al. 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation. Circulation. 2024;149:e1-e156.
• Kirchhof P, Camm AJ, Goette A, et al.Early Rhythm-Control Therapy in Patients with

Atrial Fibrillation. N Engl J Med. 2020;383:1305-1316.

• Packer DL, Mark DB, Robb RA, et al. Effect of Catheter Ablation vs Antiarrhythmic

Drug Therapy on Mortality, Stroke, Bleeding, and Cardiac Arrest Among Patients With Atrial Fibrillation: The CABANA Randomized Clinical Trial. JAMA. 2019;321(13):12611274.

• • • • • •

Pathak RK, Middeldorp ME, Meredith M, et al. Long-Term Effect of Goal-Directed

Weight Management in an Atrial Fibrillation Cohort: A Long-Term Follow-Up Study

(LEGACY). J Am Coll Cardiol. 2015;65(20):2159-2169. Connolly SJ, Ezekowitz MD, Yusuf S, et al. Dabigatran versus Warfarin in Patients with Atrial Fibrillation. N Engl J Med. 2009;361:1139-1151.

Granger CB, Alexander JH, McMurray JJV, et al. Apixaban versus Warfarin in

Patients with Atrial Fibrillation. N Engl J Med. 2011;365:981-992. Healey JS, Connolly SJ, Gold MR, et al. Subclinical Atrial Fibrillation and the Risk of Stroke. N Engl J Med. 2012;366:120-129. Hindricks G, Potpara T, Dagres N, et al. 2020 ESC Guidelines for the diagnosis and management of atrial fibrillation developed in collaboration with EACTS. Eur Heart J. 2021;42(5):373-498. Kirchhof P, Benussi S, Kotecha D, et al. 2016 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with EACTS. Eur Heart J. 2016;37(38):2893-2962.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Yaşam Tarzı Değişiklikleri Genetik Mirasımızı Değiştirebilir Mi?

“Babam kalp krizi geçirdi, benim de kaderim aynı mı?” “Kolesterolüm aileden geliyor, ne yaparsam yapayım değişmez mi?” “Kalp hastalığı genetikse sağlıklı yaşamanın ne faydası var?” Bu soruların cevabı oldukça önemli:

• Genlerimizi değiştiremeyiz; ancak genlerimizin oluşturduğu kalp-damar hastalığı riskini

önemli ölçüde azaltabiliriz. Başka bir ifadeyle, genetik miras kader değildir.

Genlerimiz kaderimizi tamamen belirler mi?

Hayır. Kalp-damar hastalıklarının ortaya çıkmasında hem genetik özelliklerimiz hem de yaşam biçimimiz rol oynar. Bazı insanlar doğuştan kalp-damar hastalığı açısından daha yüksek risk taşıyabilir. Örneğin ailesinde erken yaşta kalp krizi geçiren kişilerde risk daha yüksek olabilir. Ancak genetik yatkınlık, hastalığın mutlaka ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Bunu şöyle düşünebiliriz: Genler “riskin zeminini” oluşturur; yaşam tarzı ise bu zeminin üzerinde hastalığın ortaya çıkıp çıkmayacağını ve ne ölçüde gelişeceğini etkileyebilir. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri büyük bir çalışmadır. Yaklaşık 56 bin kişinin değerlendirildiği araştırmada, genetik olarak koroner kalp hastalığı riski yüksek kişilerde sağlıklı yaşam tarzının kalp-damar olayları riskini yaklaşık %46 oranında azalttığı gösterildi.

Peki yaşam tarzı genlerimizi değiştiriyor mu?

Burada önemli bir ayrım var. Hayır, yaşam tarzı DNA'mızın harflerini değiştirmez. Yani anne ve babamızdan aldığımız genetik kodu spor yaparak, kilo vererek veya sağlıklı beslenerek değiştiremeyiz. Ancak yaşam tarzı, bazı genlerin vücutta ne kadar aktif olduğunu ve hangi biyolojik süreçleri etkilediğini değiştirebilir. Bu alan epigenetik olarak adlandırılır. Basitçe anlatırsak:

• Genlerimiz kitabın içindeki yazılar gibidir; yaşam tarzımız ise bazı sayfaların
• okunmasını kolaylaştıran veya zorlaştıran bir düzenleyici gibi davranabilir. Bu nedenle “genetik
• mirası değiştirmek” ifadesi halka anlatımda kullanılabilir; ancak bilimsel olarak daha doğru

ifade:

• “Genetik yatkınlığın hastalığa dönüşme riskini azaltmak” veya “genlerin etkisini

değiştirebilmek” olacaktır.

Genetik risk varsa sporun faydası var mı?

Kesinlikle var.Düzenli fiziksel aktivite:

• Ø Tansiyonu düşürmeye,
• Ø Kan şekerini kontrol etmeye,
• Ø Kilo kontrolüne,
• Ø Kolesterol profilini iyileştirmeye,
• Ø Damarların işlevini korumaya,

Ø Kalp-damar hastalığı riskini azaltmaya yardımcı olur. Üstelik bu faydalar yalnızca genetik olarak düşük riskli kişiler için geçerli değildir. Genetik riski yüksek kişiler de sağlıklı yaşam tarzından önemli ölçüde fayda görür.

Sağlıklı beslenme genetik riski ortadan kaldırır mı?

Ortadan kaldırmaz, ama azaltabilir. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller, kuruyemişler, balık ve sağlıklı yağlardan zengin; aşırı tuz, işlenmiş gıda, rafine şeker ve doymuş yağlardan daha fakir bir beslenme kalp-damar sağlığı açısından önemlidir. Özellikle genetik olarak yüksek kolesterol veya kalp hastalığı riski taşıyan bir kişinin “Nasıl olsa genetik” diyerek beslenmesine dikkat etmemesi doğru değildir. Tam tersine: Genetik riskiniz yüksekse sağlıklı yaşam tarzına daha fazla önem vermeniz gerekir. Sigara söz konusu olduğunda genetik risk daha da önemli hale geliyor. Sigara, kalp-

damar hastalıklarının en güçlü değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Genetik olarak kalp hastalığına yatkın bir kişinin sigara kullanması riski daha da artırabilir. Bu nedenle sigarayı bırakmak, genetik yatkınlığı olan bir kişinin yapabileceği en önemli koruyucu davranışlardan biridir. Kilo vermek genetik kaderi değiştirebilir mi? Genlerimizi değiştirmez. Ancak fazla kilonun yol açtığı:

• Ø yüksek tansiyon,
• Ø insülin direnci,
• Ø diyabet,
• Ø yüksek trigliserid,
• Ø uyku apnesi,
• Ø damar fonksiyon bozukluğu gibi sorunları azaltarak kalp-damar hastalığı riskini

düşürebilir.

Dolayısıyla “Ailemde kalp hastalığı var, benim yapabileceğim hiçbir şey yok” düşüncesi bilimsel olarak doğru değildir. Peki ailede kalp hastalığı varsa ne yapmalı? Aile öyküsü önemli bir uyarıdır. Özellikle anne, baba veya kardeş gibi birinci derece akrabalarda erken yaşta kalp krizi veya koroner kalp hastalığı varsa kişinin kardiyovasküler risk değerlendirmesinin daha erken yapılması gerekebilir. Tansiyon, kolesterol, kan şekeri, kilo, sigara kullanımı ve fiziksel aktivite gibi değiştirilebilir risk faktörleri düzenli olarak değerlendirilmelidir. Bazı ailelerde ise yalnızca yaşam tarzı yeterli olmayabilir. Örneğin ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal hastalıklarda ilaç tedavisi gerekebilir. Günümüzde genetik testler bazı kalıtsal kalp-damar hastalıklarının tanı ve risk değerlendirmesinde giderek daha fazla kullanılmaktadır.

Genetik riskim yüksek, o zaman daha fazla mı dikkat etmeliyim?

Evet. Aslında genetik riskin bilinmesi bir “kader haberi” değil, bir erken uyarı sistemi olarak görülmelidir. Örneğin: Genetik risk yüksek + sağlıksız yaşam tarzı → risk daha da yükselir. Ama:

• Genetik risk yüksek + sağlıklı yaşam tarzı + gerekli durumlarda uygun ilaç tedavisi →
• risk önemli ölçüde azaltılabilir. Dolayısıyla genetik yatkınlığımızı seçemeyiz ama onunla nasıl

yaşayacağımız konusunda önemli ölçüde kontrol sahibiyiz. Sonuç Olarak; Kalp hastalığına yatkınlığımızın bir bölümü doğuştan gelebilir; ancak hastalığın ortaya çıkıp çıkmayacağı yalnızca genlerimize bağlı değildir. Sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak, tansiyon ve kolesterolü kontrol etmek ve gerektiğinde ilaç kullanmak genetik riskimizi yok etmez; fakat bu riskin kalp krizi ve diğer kalpdamar olaylarına dönüşme ihtimalini ciddi şekilde azaltabilir. Büyük ölçekli veriler, sağlıklı yaşam tarzının genetik riski yüksek kişilerde bile koruyucu olduğunu açıkça göstermektedir.

Kısacası: Genlerimizi seçemeyiz, ama genlerimizin üzerindeki “çevresel

düğmeleri” önemli ölçüde değiştirebiliriz.

• Ø Khera AV, Emdin CA, Drake I, et al. Genetic Risk, Adherence to a Healthy Lifestyle,

and Coronary Disease. N Engl J Med. 2016;375:2349-2358. Ø Arnett DK, Blumenthal RS, Albert MA, et al. 2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease. Circulation. 2019;140:e596-e646. Ø Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42:3227-3337. Ø Musunuru K, Kathiresan S. Genetics of Common, Complex Coronary Artery Disease. Cell. 2019;177:132-145.

Ø Tada H, Kawashiri MA, Nohara A, Sekiya T, Watanabe A, Takamura M. Genetic

Counseling and Genetic Testing for Familial Hypercholesterolemia. Genes (Basel). 2024 Feb 26;15(3):297.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Zayıflama İğneleri Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Son yıllarda semaglutid ve tirzepatid gibi ilaçlar, kilo vermek isteyenlerin en çok konuştuğu tedaviler arasında yer alıyor. Halk arasında “zayıflama iğnesi” olarak bilinen bu ilaçlar, özellikle obezite ve fazla kiloya bağlı sağlık sorunlarının tedavisinde önemli bir seçenek haline geldi. Ancak bu ilaçları “mucize zayıflama iğneleri” olarak görmek doğru değildir. Doğru kişide, doğru dozda, doktor kontrolünde ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte kullanıldığında etkili olan tıbbi tedavilerdir.

Zayıflama iğneleri nasıl çalışıyor?

Bu ilaçların önemli bir bölümü, vücudumuzda doğal olarak bulunan bazı bağırsak hormonlarının etkisini taklit eder. Beyindeki iştah merkezlerini etkileyerek açlık hissini azaltır,

tokluk hissini artırır ve kişinin daha az yemek yemesine yardımcı olur. Bazıları mide boşalmasını da yavaşlatabilir. Tirzepatid ise iki farklı hormon sistemi üzerinden etki gösterir. Kısacası, zayıflama iğneleri vücuttaki yağları doğrudan “eritmez”; iştahı azaltarak daha az yemek yenmesini ve bunun sonucunda kilo verilmesini sağlar.

Gerçekten kilo verdiriyor mu?

Evet. Uygun hastalarda bu ilaçlarla önemli miktarda kilo kaybı sağlanabilir. Ancak herkes aynı miktarda kilo vermez. Başlangıç kilosu, kullanılan ilaç, doz, tedavi süresi, beslenme, fiziksel aktivite ve kişinin metabolik özellikleri sonucu etkiler. Bu nedenle sosyal medyada görülen “3 ayda şu kadar kilo verdim” şeklindeki kişisel deneyimler herkes için geçerli değildir. Her kilolu kişi zayıflama iğnesi kullanmalı mı? Hayır. Bu ilaçlar birkaç kilo vermek isteyen sağlıklı kişiler için uygun bir seçenek değildir. Genellikle obezitesi olan veya fazla kilosuna eşlik eden hipertansiyon, tip 2 diyabet, uyku apnesi gibi sağlık sorunları bulunan kişilerde doktor tarafından değerlendirilerek kullanılır. Karar verilirken yalnızca tartıdaki kiloya değil; vücut kitle indeksine, bel çevresine, eşlik eden hastalıklara, kullanılan ilaçlara ve kişinin genel sağlık durumuna bakılır. Kimler zayıflama iğnesi kullanmamalı veya özellikle dikkat etmeli? Zayıflama iğnelerinin kullanımı herkes için uygun değildir. Bu nedenle kişinin sağlık geçmişi mutlaka değerlendirilmelidir. Gebelik döneminde bu ilaçlar kullanılmamalıdır. Emzirme döneminde de kullanılıp kullanılmayacağı mutlaka doktor tarafından değerlendirilmelidir. Sadece birkaç kilo vermek isteyen, genel olarak sağlıklı ve normal kilodaki kişilerin bu ilaçları yalnızca daha zayıf görünmek amacıyla kullanması doğru değildir.

Bazı kronik hastalıkları bulunan kişilerde ise özel değerlendirme gerekir. Özellikle bazı tiroid hastalıkları, pankreasla ilgili hastalıklar, ciddi mide ve bağırsak hastalıkları, böbrek hastalıkları, kalp yetmezliği ve bazı ritim bozuklukları bulunan kişilerin ilacı kullanıp kullanamayacağına doktor karar vermelidir. Tiroid hastalığı konusunda da önemli bir ayrıntı vardır. “Tiroid hastalığı olan hiç kimse bu ilaçları kullanamaz” demek doğru değildir. Ancak medüller tiroid kanseri öyküsü veya çoklu endokrin neoplazi tip 2 (MEN2) gibi belirli durumlarda bazı GLP-1 temelli ilaçlar kullanılmamalıdır. Çok sayıda ilaç kullanan kişilerde de ilaç etkileşimleri ve kilo kaybıyla birlikte tansiyon veya kan şekeri değerlerindeki değişiklikler nedeniyle tedavinin doktor tarafından takip edilmesi gerekir. Yan etkileri var mı? Evet. Özellikle tedavinin başlangıcında bulantı, kusma, ishal, kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik, hazımsızlık ve çabuk doyma görülebilir. Bu şikâyetler çoğu kişide zamanla azalabilir. Ancak şiddetli veya geçmeyen karın ağrısı, sürekli kusma ya da ciddi sıvı kaybı gibi durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır.

“Ne kadar hızlı kilo verirsem o kadar iyi” doğru mu? Hayır. Amaç mümkün olan en kısa sürede mümkün olduğunca fazla kilo vermek değildir. Çok hızlı kilo kaybında yağ dokusunun yanı sıra kas kütlesinde de azalma olabilir. Bu nedenle önemli olan yalnızca “Kaç kilo verdim?” sorusu değil, “Bu kilonun ne kadarı yağdan, ne kadarı kastan gitti?” sorusudur. Kas kaybına dikkat! Zayıflama iğnesi kullanan kişilerde önemli konulardan biri kas kütlesinin korunmasıdır. Kilo kaybı sırasında kas da kaybedilebilir. Özellikle ileri yaşta bu durum daha fazla önem taşır. Bu nedenle tedavi sırasında yeterli protein alınması, düzenli fiziksel aktivite yapılması ve özellikle direnç egzersizlerinin programa eklenmesi önemlidir. Amaç yalnızca daha düşük bir tartı rakamına ulaşmak değil, daha sağlıklı bir vücut yapısına ulaşmaktır.

İğneyi bırakırsam kilo geri gelir mi?

Gelebilir. İlaç kullanılırken iştah azalır. İlaç bırakıldığında ise iştah yeniden artabilir ve verilen kiloların bir bölümü geri alınabilir. Bu durum kişinin “iradesiz” olduğu anlamına gelmez.

Obezite, iştahı ve vücudun kilo verdikten sonra yeniden kilo almaya eğilimini etkileyen kronik bir hastalıktır. Bu nedenle zayıflama iğnesi “İstediğim kiloya gelince bırakacağım ve kilom bir daha artmayacak” şeklinde düşünülmemelidir. Bazı kişilerde uzun süreli tedavi gerekebilir. Tedavinin ne kadar süreceğine ve ilacın bırakılıp bırakılmayacağına doktor karar vermelidir. Kilo geri alınmaması için ne yapılmalı? İlk olarak kalıcı yaşam tarzı değişiklikleri yapılmalıdır. İlaç, obeziteye neden olan bütün mekanizmaları ortadan kaldırmaz. Bu nedenle tedavi sırasında kazanılan sağlıklı alışkanlıkların ilaç bırakıldıktan sonra da devam ettirilmesi büyük önem taşır.

Dengeli ve sağlıklı beslenme tedavinin temel parçalarından biridir. Zayıflama iğnesi kullanmak, “Artık ne yediğimin önemi yok” anlamına gelmez. Yeterli protein, sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağları içeren dengeli bir beslenme düzeni oluşturulmalıdır.

Düzenli hareket de önemlidir. Yürüyüş ve kişinin sağlık durumuna uygun egzersizler yapılmalıdır. Özellikle direnç egzersizleri, kilo verirken kasların korunmasına yardımcı olur. Kas kütlesinin korunması için yeterli protein alınmalı ve düzenli direnç egzersizi yapılmalıdır. Özellikle ileri yaşta kas kaybının önlenmesi daha da önemlidir. Tedavi mutlaka doktorla birlikte planlanmalıdır. İlaç kendi kendine başlanmamalı, dozu artırılmamalı veya bırakılmamalıdır. Bazı kişilerde uzun süreli tedavi gerekebilir. Tedavinin süresi kişinin kilosuna, sağlık durumuna, tedaviye verdiği yanıta ve risklerine göre belirlenir. Zayıflama iğneleri kalp için faydalı mı? Bazı zayıflama ilaçlarının yalnızca kilo kaybı değil, kalp-damar sağlığı açısından da önemli yararlar sağlayabileceği gösterilmiştir. Örneğin semaglutid ile yapılan SELECT çalışmasında, diyabeti olmayan ancak fazla kilolu veya obez ve mevcut kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde kalp krizi, inme ve kalp-damar kaynaklı ölüm gibi önemli olayların azaldığı gösterilmiştir. Ancak bu sonuç “Zayıflama iğnesi kullanan herkes kalp krizinden korunur” anlamına gelmez. Kullanılan ilaca ve kişinin sağlık durumuna göre yarar ve riskler değişebilir.

Kalp hastaları kullanabilir mi?

Bazı kalp hastaları bu ilaçlardan fayda görebilir. Ancak kalp hastalığı bulunan herkes için otomatik olarak uygun değildir. Özellikle kalp yetmezliği, ritim bozukluğu, böbrek hastalığı veya çok sayıda ilaç kullanımı varsa tedavi doktor tarafından planlanmalıdır. Kilo kaybıyla birlikte tansiyon ve kan şekeri düşebileceği için daha önce kullanılan bazı ilaçların dozlarının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Bazı kişilerde kalp hızında hafif artış da görülebilir. Bu nedenle özellikle ritim problemi bulunan kişilerin tedavi sırasında doktor tarafından takip edilmesi önemlidir.

Sosyal medyadaki zayıflama iğnelerine dikkat!

İnternette ve sosyal medyada reçetesiz, kaynağı belirsiz veya sahte ürünlerle ilgili ciddi riskler bulunmaktadır. “Daha güçlü”, “daha hızlı zayıflatıyor”, “yan etkisi yok” gibi vaatlere güvenilmemelidir. İlacın güvenilir kaynaktan temin edilmesi ve doktor önerisi olmadan kullanılmaması son derece önemlidir.

Başkasına iyi gelen ilaç size uygun olmayabilir

Bu, zayıflama iğneleri hakkında bilinmesi gereken en önemli mesajlardan biridir. Bir arkadaşınızın veya yakınızın belirli bir ilaçla çok başarılı şekilde kilo vermesi, aynı ilacın sizin için de uygun veya güvenli olduğu anlamına gelmez. Kişinin yaşı, kilosu, vücut yapısı, tansiyonu, kan şekeri, böbrek ve karaciğer durumu, kalp hastalıkları, kullandığı diğer ilaçlar ve geçmiş hastalıkları birlikte değerlendirilmelidir. Zayıflama iğnesi kullanırken 5 altın kural

1. İlacı tek başına çözüm olarak görmeyin. Beslenme ve hareket tedavinin ayrılmaz

parçalarıdır.

2. Çok hızlı kilo vermeye çalışmayın. Amaç sağlıklı ve sürdürülebilir kilo kaybıdır.

3. Kaslarınızı koruyun. Yeterli protein ve direnç egzersizi önemlidir.

4. İlacı kendi kendinize bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin. Tedaviyi doktorunuzla

birlikte planlayın.

5. Verdiğiniz kiloyu korumayı en başından düşünün. İlaç bırakıldığında iştahın ve

kilonun yeniden artabileceğini unutmayın.

Özet Olarak

Zayıflama iğneleri obezite tedavisinde önemli bir gelişmedir, ancak mucize değildir. Doğru kişide, doğru dozda ve doktor kontrolünde kullanıldığında önemli kilo kaybı sağlayabilir. Bazı hastalarda kalp-damar sağlığı açısından da yarar gösterebilir. Ancak herkes için uygun değildir. Gebelikte kullanılmamalı; bazı hastalıklarda ve özel durumlarda mutlaka doktor değerlendirmesi yapılmalıdır. En önemlisi, tedaviyi yalnızca “iğneyle kilo vermek” olarak görmemektir. İğne kilo vermenize yardımcı olabilir; ancak verilen kiloyu korumanın anahtarı sağlıklı beslenme, düzenli hareket, kasların korunması ve doktorla birlikte oluşturulan uzun vadeli tedavi planıdır. Başkasına iyi gelen zayıflama iğnesi sizin için uygun veya güvenli olmayabilir.

• • •

Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384:989-1002. Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387:205-216. Lincoff AM, Brown-Frandsen K, Colhoun HM, et al. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes. N Engl J Med. 2023;389:2221-2232. Kosiborod MN, Abildstrøm SZ, Borlaug BA, et al. Semaglutide in Patients with Heart Failure with Preserved Ejection Fraction and Obesity. N Engl J Med. 2023;389:1069-1084. Rubino D, Abrahamsson N, Davies M, et al. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity.

JAMA. 2021;325:1414-1425

Wilding JPH, Batterham RL, Davies M, et al. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24:15531564. American Gastroenterological Association. AGA Clinical Practice Guideline on Pharmacological Interventions for Adults With Obesity. Gastroenterology. 2022;163:1198-1225. Wharton S, Lau DCW, Vallis M, et al. Obesity in adults: a clinical practice guideline. CMAJ. 2020;192:E875-E891. World Health Organization. GLP-1 receptor agonists for the treatment of obesity. WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2025. U.S. Food and Drug Administration. Wegovy (semaglutide) Prescribing Information ve Zepbound (tirzepatide) Prescribing Information.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Diz Problemi Olan Kalp Hastaları Nasıl ve Hangi Egzersizleri Yapabilir?

Bu soru, özellikle ileri yaşta ve hem kalp-damar hastalığı hem de diz problemi bulunan kişilerde oldukça sık karşılaşılıyor. Aslında çoğu zaman cevap “Hayır, egzersizi bırakmayın” şeklindedir. Çünkü kalp hastalığı olan kişilerde düzenli fiziksel aktivite; kalp-damar sağlığının korunması, egzersiz kapasitesinin artırılması, tansiyon ve kilo kontrolü ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesi açısından tedavinin önemli bir parçasıdır. Güncel Avrupa ve Amerikan kılavuzları da uygun hastalarda düzenli aerobik ve direnç egzersizlerini önermektedir. Ancak diz problemi varsa egzersizin kendisini değil, egzersizin şeklini değiştirmek gerekir.

Diz problemi neden kalp hastalarının egzersizini zorlaştırıyor?

Yürüyüş gibi egzersizler sırasında vücut ağırlığının önemli bir bölümü diz eklemlerine aktarılır. Diz kireçlenmesi, menisküs problemi, geçirilmiş diz ameliyatı veya başka bir ortopedik sorun varsa kişi yürürken ağrı duyabilir. Ağrı nedeniyle hareket azalınca ise başka bir sorun ortaya çıkar: Daha az hareket → daha fazla kilo ve kas kaybı → daha düşük egzersiz kapasitesi → daha fazla hareketsizlik. Bu kısır döngü hem dizin hem de kalbin sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle amaç hastayı hareketsiz bırakmak değil, dizin tolere edebileceği ve kalbin güvenle çalışabileceği egzersizi bulmaktır.

Diz problemi olan kalp hastaları hangi egzersizleri yapabilir?

1. Yürüyüş: Yasak değil, dozunu ayarlamak gerekir

Diz problemi olan herkes yürüyüşten vazgeçmek zorunda değildir. Ağrı hafif ve kontrol edilebiliyorsa düz zeminde kısa süreli yürüyüşlerle başlanabilir. Örneğin: 10 dakika → 15 dakika → 20 dakika → 30 dakika şeklinde kademeli bir artış yapılabilir. Düz ve düzgün zeminler tercih edilmeli; özellikle başlangıçta uzun yokuşlar, çok sayıda merdiven ve düzensiz zeminlerden kaçınılmalıdır. Burada önemli olan “Ne kadar çok yürürsem o kadar iyi” yaklaşımı değildir. Amaç, diz ağrısını artırmadan düzenli hareket etmektir.

2. Sabit bisiklet: Diz ağrısı olanlar için önemli bir alternatif

Sabit bisiklet, özellikle yürürken diz ağrısı yaşayan kişilerde oldukça kullanışlı olabilir. Bisiklet sırasında vücut ağırlığının doğrudan diz üzerine binmesi yürüyüşe göre daha azdır. Başlangıçta:

• düşük direnç,
• kısa süre,

rahat pedal çevirme tercih edilmelidir. Yüksek dirençte ve zorlayarak bisiklet kullanmak, kalp hastası için daha iyi egzersiz anlamına gelmez. Egzersizin amacı kişiyi yormak değil, düzenli ve güvenli biçimde hareket ettirmektir.

3. Su içi egzersiz: Diz ve kalp için iyi bir seçenek

Yüzme ve özellikle su içinde yürüme, diz problemi olan kişiler için önemli alternatiflerdir. Suyun kaldırma kuvveti vücut ağırlığının eklemler üzerindeki yükünü azaltır. Diz osteoartritinde yapılan çalışmalar, hem karada hem de su içinde uygulanan egzersizlerin ağrı ve fiziksel işlev üzerinde olumlu etkileri olabileceğini göstermektedir. Amerikan Romatoloji Koleji/Amerikan Artrit Vakfı da diz ve kalça osteoartritinde yürüyüş, güçlendirme ve su içi egzersizleri egzersiz seçenekleri arasında güçlü şekilde önermektedir. Bu nedenle özellikle fazla kilolu, diz ağrısı belirgin veya yürümekte zorlanan kalp hastalarında su içi egzersizler düşünülebilir.

4. Eliptik bisiklet

Bazı kişiler eliptik bisikleti yürüyüşten daha rahat tolere edebilir. Ancak burada önemli bir nokta vardır: Her diz problemi aynı değildir. Eliptik egzersiz sırasında diz ağrısı artıyorsa bu egzersizde ısrar edilmemelidir. Kişiye uygun egzersiz, kişinin dizindeki probleme ve egzersiz kapasitesine göre belirlenmelidir.

5. Kuvvet egzersizleri: Kalp hastasının da ihtiyacı var

Egzersiz denildiğinde akla yalnızca yürüyüş gelmemelidir. Özellikle ileri yaşta kas gücünün korunması, hem kalp hastalığının yönetimi hem de diz probleminin kontrolü açısından önemlidir. Diz çevresindeki kasların, özellikle uyluk ve kalça kaslarının güçlendirilmesi dizin desteklenmesine yardımcı olabilir. Diz osteoartritinde egzersiz tedavisinin; ağrı ve kas gücü üzerinde olumlu etkileri olduğu gösterilmiştir. Ancak kuvvet egzersizi: “Ne kadar ağır kaldırırsam o kadar iyi” anlamına gelmez. Düşük veya orta dirençle, kontrollü hareketlerle ve doğru teknikle başlanmalıdır.

Kalp hastası haftada ne kadar egzersiz yapmalı?

Burada hedef mümkün olduğunca haftada en az 150 dakika orta şiddette aerobik aktivite yapabilmektir. Amerikan kalp-damar hastalığı kılavuzlarında, uygun hastalarda haftada en az 150 dakika orta şiddette veya 75 dakika daha yüksek şiddette aerobik aktivite önerilmektedir. Buna ek olarak direnç egzersizlerinin de programa dahil edilmesi önerilir. Ancak bu hedef ilk günden ulaşılması gereken bir sayı değildir. Özellikle uzun süredir hareketsiz olan veya diz problemi bulunan bir kişi için:

5–10 dakikalık egzersizler bile başlangıç için değerlidir. Daha sonra süre yavaş yavaş artırılabilir. 2023 yılında yayımlanan 30 milyondan fazla kişiyi içeren geniş bir doz-yanıt meta-analizi, fiziksel aktivitedeki artışın özellikle hareketsiz kişilerde kardiyovasküler hastalık ve mortalite riskinde önemli azalmalarla ilişkili olduğunu gösterdi. Ayrıca

yararın yalnızca çok yüksek egzersiz düzeylerinde ortaya çıkmadığı, küçük miktarlardaki aktivite artışlarının bile önemli olabileceği gösterildi. Yani “30 dakika yapamıyorsam hiç yapmayayım” düşüncesi doğru değildir.

Diz ağrısı varsa 150 dakika hedefi nasıl uygulanabilir?

Örneğin bir kişinin 30 dakika kesintisiz yürümesi dizini ağrıtıyorsa:

• 10 dakika sabit bisiklet
• o 10 dakika su içinde yürüme

o 10 dakika kısa yürüyüş gibi farklı egzersizler bir araya getirilebilir. Başka bir seçenek:

• Günde 10 dakika × 3 kez şeklinde egzersiz yapmaktır. Buradaki temel prensip: “Süreyi değil,
• sürdürülebilirliği hedefleyin.” Diz ağrısı nedeniyle egzersizden tamamen vazgeçmek yerine,

ağrıyı artırmayan egzersiz biçimine geçmek çoğu zaman daha doğru yaklaşımdır.

Kalp hastalarında egzersizin kalp açısından faydası nedir?

Egzersiz yalnızca kondisyonu artırmaz. Düzenli fiziksel aktivite; egzersiz kapasitesini artırabilir, tansiyon kontrolüne yardımcı olabilir, kilo kontrolünü kolaylaştırabilir, kan şekeri kontrolünü iyileştirebilir, kas gücünü koruyabilir, yaşam kalitesini artırabilir. Özellikle koroner arter hastalığı olan kişilerde egzersize dayalı kardiyak rehabilitasyonun kardiyovasküler ölüm ve hastaneye yatış riskini azalttığına ilişkin güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Güncel AHA/AACVPR bilimsel bildirisi de kardiyak rehabilitasyonu kalp-damar hastalarının kapsamlı tedavisinin temel bileşenlerinden biri olarak ele almaktadır.

Kalp hastası egzersiz sırasında nabzını mutlaka belirli bir değerde

tutmalı mı? Hayır, her hasta için tek bir hedef nabız değeri yoktur. Özellikle beta bloker kullanan kişilerde kalp hızı egzersiz sırasında beklenen kadar yükselmeyebilir. Bu nedenle egzersiz şiddetinin değerlendirilmesinde kişinin algıladığı efor, nefes alışverişi ve varsa egzersiz testi sonuçları da dikkate alınmalıdır.

Pratik olarak: “Konuşma testi” yararlı bir yöntemdir. Kişi egzersiz sırasında konuşabiliyor ancak nefesi belirgin şekilde hızlanmışsa genellikle orta düzeyde bir efor söz konusudur. Ancak kalp hastalığının tipi ve şiddetine göre kişisel egzersiz reçetesi değişebilir. ESC, kardiyovasküler hastalığı olan kişilerde egzersiz programının hastalığa ve bireysel risk durumuna göre düzenlenmesini önermektedir.

Diz problemi olan kalp hastaları hangi egzersizlerden kaçınmalı?

Her hasta için kesin bir “yasaklar listesi” yoktur. Ancak diz ağrısı veya eklem hasarı belirgin olan kişilerde şu hareketler sorun yaratabilir:

• derin çömelme,
• zıplama,
• yüksek darbeli egzersizler,
• ani yön değiştirme,
• yüksek dirençli bisiklet,
• uzun süre merdiven çıkma,

ağrıyı belirgin şekilde artıran egzersizler. Özellikle “Ağrı varsa devam et, zamanla geçer” yaklaşımı doğru değildir. Egzersiz sırasında hafif kas yorgunluğu beklenebilir; ancak belirgin veya giderek artan eklem ağrısı, şişlik ya da fonksiyon kaybı varsa egzersiz programı yeniden değerlendirilmelidir.

“Dizim ağrıyor, o halde dinlenmeliyim” doğru mu? Her zaman değil. Diz osteoartritinde egzersiz, tedavinin temel bileşenlerinden biridir. Çalışmalar, uygun şekilde uygulanan aerobik ve güçlendirme egzersizlerinin ağrı ve fiziksel işlev üzerinde yararlı olabileceğini göstermektedir. Dolayısıyla: Diz ağrısı → hareketsizlik yerine, Diz ağrısı → uygun egzersiz seçimi yaklaşımı daha doğrudur.

Hangi durumda önce kardiyoloji değerlendirmesi gerekir?

Özellikle daha önce düzenli egzersiz yapmayan bir kalp hastasında egzersize başlamadan önce mevcut kalp hastalığının durumu değerlendirilmelidir. Özellikle aşağıdaki belirtiler varsa egzersize kendi başına başlanmamalıdır:

• eforla göğüs ağrısı,
• yeni başlayan veya artan nefes darlığı,
• bayılma veya bayılma hissi,
• belirgin çarpıntı,
• kontrolsüz tansiyon,
• yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi,
• yakın zamanda uygulanmış kalp damar girişimi,

kontrol altında olmayan kalp yetmezliği belirtileri. Bazı hastalarda egzersiz kapasitesini objektif olarak belirlemek için egzersiz testi veya kardiyopulmoner egzersiz testi gerekebilir.

Diz için de doktor değerlendirmesi gerekir mi?

Evet. Diz ağrısının nedeni bilinmiyorsa yalnızca “kireçlenme” olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle:

• dizde belirgin şişlik,
• kilitlenme,
• üzerine basamama,
• travma sonrası ağrı,
• istirahatte bile şiddetli ağrı,
• hareket kısıtlılığında belirgin artış varsa ortopedi veya fizik tedavi ve rehabilitasyon

değerlendirmesi uygun olur. Egzersiz programının fizyoterapist tarafından kişiye özel düzenlenmesi, özellikle ileri diz problemi olan hastalarda yararlı olabilir.

Kalp hastası ve diz problemi olan kişi için örnek haftalık program

Pazartesi:

• 15–20 dakika sabit bisiklet + 10 dakika hafif kuvvet egzersizi

Salı:

• 10–20 dakika su içinde yürüme veya yüzme

Çarşamba:

• Dinlenme veya kısa, rahat tempolu yürüyüş

Perşembe:

• 20–30 dakika sabit bisiklet + hafif kuvvet egzersizi

Cuma:

• 15–20 dakika yürüyüş veya su içi egzersiz

Cumartesi:

• 20–30 dakika düşük etkili aerobik egzersiz

Pazar:

• Aktif dinlenme ve hafif hareketler
• Bu yalnızca örnek bir şablondur. Kalp hastalığının türü, yaşı, egzersiz kapasitesi ve diz

probleminin nedeni bilinmeden kişiye özel egzersiz reçetesi olarak kullanılmamalıdır.

ü Diz probleminiz varsa kalbinizi egzersizden mahrum bırakmayın. ü Yürümek zor geliyorsa bisikleti deneyin. ü Bisiklet dizinizi ağrıtıyorsa su içi egzersizi düşünün. ü Uzun süre egzersiz yapamıyorsanız kısa sürelerle başlayın. ü Kaslarınız zayıfsa kontrollü kuvvet egzersizlerini programa ekleyin. Ve kalp hastalığınız varsa egzersizi yalnızca bir “spor” olarak değil, tedavinin bir parçası olarak görün. Çünkü amaç herkesin aynı egzersizi yapması değildir. Amaç, kalbinizi korurken dizlerinize de zarar vermeyecek hareketi bulmaktır. Düzenli fiziksel aktivitenin kardiyovasküler sağlık üzerindeki yararları güçlü biçimde gösterilmiştir; diz osteoartritinde de egzersiz temel tedavi yaklaşımlarından biridir. Bu iki bilgi birlikte değerlendirildiğinde, diz problemi olan kalp hastalarında en doğru yaklaşım çoğu zaman hareketsizlik değil, kişiye uygun egzersiz seçimi ve kademeli ilerlemedir.

Kaynaklar

1. Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in

patients with cardiovascular disease.European Heart Journal. 2021;42:17-96.

2. Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease

prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021;42:3227-3337.

2. Virani SS, Newby LK, Arnold SV, et al. 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA Guideline for the

Management of Patients With Chronic Coronary Disease. Circulation. 2023;148:e9-e119.

3. Brown TM, Pack QR, Aberegg E, et al. Core Components of Cardiac Rehabilitation Programs: 2024 Update: A Scientific Statement From the American Heart Association and the American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation. Circulation. 2024;150:e328-e347.

4. Anderson L, Thompson DR, Oldridge N, et al. Exercise-based cardiac rehabilitation for coronary

heart disease. Cochrane Database Syst Rev. 2016 Jan 5;2016(1):CD001800.

5. Dibben G, Faulkner J, Oldridge N, et al. Exercise-based cardiac rehabilitation for coronary heart

disease: a meta-analysis. Eur Heart J. 2023 Feb 7;44(6):452-469.

6. Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC, et al. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis

Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee. Arthritis Care & Research. 2020;72:149-162.

7. Holden MA, Metcalf B, Lawford BJ, et al. Recommendations for the delivery of therapeutic

exercise for people with knee and/or hip osteoarthritis. An international consensus study from the OARSI Rehabilitation Discussion Group. Osteoarthritis and Cartilage. 2023;31:386-396.

8. Garcia L, Pearce M, Abbas A, et al. Non-occupational physical activity and risk of cardiovascular

disease, cancer and mortality outcomes: a dose-response meta-analysis of large prospective studies. British Journal of Sports Medicine. 2023;57:979-989.

9. Ferreira RM, Torres RT, Duarte JA, Gonçalves RS. Effects of exercise on knee osteoarthritis: A

systematic review. BMJ Open. 2025 Jul 16;15(7):e093163.

10. Molloy CD, Long L, Mordi IR, et al. Exercise-based cardiac rehabilitation for adults with heart

failure. Cochrane Database Syst Rev. 2024 Mar 7;3(3):CD003331.

11. Fadah K, Payan-Schober F. Physical Activity and Mortality in Patients with Coronary Artery

Disease. Curr Cardiol Rep. 2023 Jul;25(7):663-667.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

İnme (Stroke) Nedir? Kalple İlişkisi Nedir? Belirtileri ve Korunma Yolları Nelerdir?

Kalp krizi toplumda iyi bilinen ve acil müdahale gerektiren bir hastalıktır. Ancak en az kalp krizi kadar önemli olan bir başka sağlık sorunu da inme, yani halk arasında bilinen adıyla felçtir. İnme, beynin bir bölümüne giden kan akımının bozulması veya beyin damarlarından birinin yırtılarak kanaması sonucunda gelişir. Konuşma kaybı, kol veya bacakta felç, görme bozukluğu ve kalıcı sakatlık gibi ciddi sonuçlara neden olabilir.

İnme yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık değildir. Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara kullanımı, hareketsiz yaşam ve bazı kalp hastalıkları inme riskini artırabilir. İyi haber şu ki, inme riskinin önemli bir bölümü azaltılabilir. Üstelik bazı inmelerde, uygun tedaviye yeterince erken başlanması beyin hasarını sınırlayabilir. Peki inme neden gelişir? Belirtileri nasıl anlaşılır? Kalp hastalıkları inmeye nasıl yol açabilir? İnmeden korunmak için neler yapabiliriz? İnme, beynin bir bölümünün kanlanmasının aniden bozulması sonucu ortaya çıkan nörolojik bir hastalıktır. Beyin hücreleri oksijen ve enerjiye sürekli ihtiyaç duyar. Kan akımı kesildiğinde veya beyin dokusuna kanama olduğunda hücreler zarar görmeye başlar. İnme iki ana gruba ayrılır.

İskemik inme, beyni besleyen bir damarın pıhtı veya başka bir nedenle

tıkanması sonucunda oluşur. İnme vakalarının yaklaşık yüzde 80–85'ini oluşturur. Hemorajik inme, beyindeki bir damarın yırtılması ve beyin dokusunun içine veya çevresine kanama meydana gelmesiyle gelişir. Bu iki durumun tedavisi birbirinden farklıdır. Bu nedenle inme şüphesinde beyin görüntülemesi ve hekim değerlendirmesi yapılmadan aspirin veya başka bir kan sulandırıcı gelişigüzel kullanılmamalıdır.

İnmenin belirtileri nelerdir?

İnme belirtileri çoğunlukla aniden ortaya çıkar. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak farklı bulgular görülebilir. Bazen belirtiler çok belirgindir; bazen de kişi yalnızca konuşmakta, yürümekte veya görmede ani bir güçlük yaşar. İnmenin en önemli belirtilerinden biri yüzde ani kaymadır. Kişinin gülümserken ağzının bir tarafının aşağı doğru çekilmesi veya yüzünün iki tarafının eşit görünmemesi, inme açısından uyarıcı olabilir.

Bir başka önemli belirti, özellikle vücudun bir tarafında ortaya çıkan kol veya

bacak güçsüzlüğüdür. Kişi bir kolunu kaldıramayabilir, tuttuğu bir nesneyi elinden düşürebilir ya da yürürken bir bacağını sürükleyebilir. Tek taraflı ani uyuşma da inme belirtisi olabilir. Konuşma bozukluğu da sık görülen belirtilerdendir. Kişi kelimeleri düzgün söyleyemeyebilir, konuşması anlaşılmaz hâle gelebilir veya söylenenleri anlamakta zorlanabilir. Bazen kişi ne söylemek istediğini bilir ancak uygun kelimeleri bulamaz. Bunların dışında aniden gelişen görme kaybı, çift görme, belirgin denge bozukluğu, yürüme güçlüğü veya koordinasyon kaybı da inmenin işareti olabilir. Özellikle alışılmadık biçimde aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı, beyin kanaması açısından acil değerlendirme gerektirir.

Yüzde ani kayma, tek taraflı güçsüzlük veya konuşma bozukluğu gibi

belirtilerden yalnızca biri bile ortaya çıksa hemen 112 aranmalıdır. Belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek doğru değildir. Diğer ani nörolojik belirtiler de acil değerlendirme gerektirebilir. İnme şüphesinde ne yapılmalı? İnme şüphesinde en önemli adım, hastanın hızla uygun sağlık kuruluşuna ulaştırılmasıdır. Öncelikle 112 aranmalı ve belirtiler açıkça anlatılmalıdır. Belirtilerin başladığı saat veya kişinin en son ne zaman normal görüldüğü not edilmelidir. Bu bilgi, tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde büyük önem taşır. Kişiye yiyecek, su veya ağızdan ilaç verilmemelidir; çünkü inme yutma güçlüğüne neden olabilir. Doktor önerisi olmadan aspirin ya da başka bir kan sulandırıcı kullanılmamalıdır. İnmenin damar tıkanıklığına mı yoksa beyin kanamasına mı bağlı olduğu başlangıçta anlaşılamayabilir ve tedavi seçenekleri farklıdır. Belirtiler birkaç dakika içinde tamamen düzelse bile acil değerlendirme gereklidir. Bu durum geçici iskemik atak adı verilen ve yaklaşan bir inmenin habercisi olabilen bir durumla ilişkili olabilir. İnmede neden her dakika önemlidir? İskemik inmede, yani damar tıkanıklığına bağlı inmede, uygun hastalara pıhtıyı eritmeye yönelik damar içi tedavi uygulanabilir. Bu tedavi çoğunlukla belirtilerin başlangıcından sonraki ilk 4,5 saat içinde değerlendirilir. Büyük beyin damarı tıkanıklığı bulunan seçilmiş hastalarda pıhtının kateterle çıkarılması işlemi de uygulanabilir. Uygun hastalarda bu işlem, klinik değerlendirme ve beyin görüntüleme sonuçlarına bağlı olarak belirtilerin başlangıcından 6–24 saat sonrasına kadar yarar sağlayabilir. Bu süreler her hasta için aynı değildir. Tedavi kararı; belirtiler, beyin

görüntülemesi, eşlik eden hastalıklar ve diğer klinik özellikler dikkate alınarak uzman ekip tarafından verilir. Tedavi için geç kaldığınızı düşünseniz bile yardım istemekten vazgeçmeyin. En doğru yaklaşım, mümkün olan en kısa sürede acil değerlendirme yapılmasıdır. Evet. Bazı inmeler doğrudan kalpte oluşan pıhtılardan kaynaklanır. Kalbin içinde oluşan bir pıhtı kan dolaşımına katılarak b

Kalp hastalıkları inmeye neden olabilir mi?

Byin damarlarından birini tıkayabilir. Bu duruma kalp kaynaklı emboli denir. Kalp hastalıkları ile inme arasındaki en önemli bağlantılardan biri budur. İnme riskini artırabilen kalp hastalıkları arasında atriyal fibrilasyon adı verilen ritim bozukluğu, bazı kalp kapak hastalıkları, kalp krizi sonrasında kalp içinde pıhtı oluşması ve bazı

kalp kası hastalıkları bulunur. Bununla birlikte kalp hastalığı olan herkesin inme

geçireceği anlamına gelmez. Risk; hastalığın türüne, kişinin diğer risk faktörlerine ve uygulanan koruyucu tedaviye göre değişir. Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarının düzensiz çalıştığı yaygın bir ritim bozukluğudur. Bu ritim bozukluğunda kan, özellikle sol kulakçığın bir bölümünde Atriyal fibrilasyon: Kalpten beyne uzanan risk göllenebilir. Bunun sonucunda pıhtı oluşabilir. Pıhtı yerinden ayrılıp beyne ulaşırsa damar tıkanıklığına ve inmeye neden olabilir. Atriyal fibrilasyon bazen çarpıntı, halsizlik veya nefes darlığı yapar. Ancak bazı kişilerde hiçbir belirti vermeden de devam edebilir. Özellikle ileri yaşta, hipertansiyonu veya başka kardiyovasküler risk faktörleri bulunan kişilerde, klinik gereklilik doğrultusunda kalp ritminin değerlendirilmesi önemlidir. Atriyal fibrilasyonu olan herkes kan sulandırıcı kullanmalı mı? Hayır. İnme riski kişinin yaşı, eşlik eden hastalıkları ve diğer klinik özellikleri dikkate alınarak değerlendirilir. Uygun hastalarda ağızdan alınan antikoagülan ilaçlar inme riskini önemli ölçüde azaltabilir. Ancak bu ilaçların kanama riski de vardır. İlaca başlama, doz değiştirme veya ilacı kesme kararı hekim tarafından verilmelidir. Aspirin, atriyal fibrilasyonda uygun hastalar için gerekli antikoagülan tedavinin yerine geçmez. İnme riskini artıran faktörler nelerdir? İnme genellikle birden fazla risk faktörünün bir araya gelmesiyle gelişir. Bazı risk faktörlerini değiştirmek mümkün değildir; ancak önemli bir bölümünü kontrol altına almak mümkündür. İleri yaş, ailede inme öyküsü ve daha önce inme veya geçici iskemik atak geçirmiş olmak riski artırabilir. Kontrol edilebilen başlıca risk faktörleri ise yüksek tansiyon, diyabet, yüksek LDL kolesterol, sigara kullanımı, atriyal fibrilasyon, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve aşırı alkol tüketimidir. Bazı uyku bozuklukları ve damar hastalıkları da riske katkıda bulunabilir. Bunlar arasında yüksek tansiyon, inme açısından en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Tansiyonun düzenli ölçülmesi ve kişiye uygun hedeflerde tutulması, inme riskini azaltmaya yardımcı olur. İnmeden korunmak mümkün mü? İnme riski tamamen ortadan kaldırılamasa da sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve uygun tıbbi tedaviyle önemli ölçüde azaltılabilir. Tansiyonunuzu kontrol altında tutun Yüksek tansiyon, beyin damarlarının hasarlanmasına ve beyin kanaması riskinin artmasına neden olabilir. Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve tedavinizi doktorunuzun önerdiği şekilde sürdürün.

Kolesterol ve kan şekerinizi takip edin

Yüksek LDL kolesterol damar sertliğine katkıda bulunur. Diyabet de damarları etkileyerek inme riskini artırabilir. Gerektiğinde beslenme ve egzersiz düzenlemelerine ilaç tedavisi eklenebilir. Sigarayı bırakın Sigara damar duvarına zarar verir ve pıhtılaşma eğilimini artırır. Sigarayı bırakmak, inme riskini azaltmak için atılabilecek en önemli adımlardan biridir. Düzenli fiziksel aktivite yapın Sağlık durumunuza uygun yürüyüş, bisiklet veya diğer aerobik aktiviteler tansiyon, kilo ve kan şekeri kontrolüne yardımcı olabilir. Hareketsiz bir yaşam sürüyorsanız düşük düzeyde başlayıp fiziksel aktivitenizi zamanla artırın. Kalp ritminizi ihmal etmeyin Çarpıntı, düzensiz nabız veya açıklanamayan bayılma hissi varsa tıbbi değerlendirme gerekebilir. Atriyal fibrilasyonun uygun hastalarda saptanması ve tedavi edilmesi, inmeden korunma fırsatı sağlar. İlaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin Tansiyon, kolesterol, diyabet veya ritim bozukluğu için verilen ilaçları doktorunuza danışmadan kesmeyin. Daha önce inme geçirmiş kişilerde ikinci bir inmenin önlenmesine yönelik tedavinin düzenli sürdürülmesi özellikle önemlidir.

Geçici iskemik atak nedir?

Bazen inme belirtileri birkaç dakika içinde düzelebilir. Örneğin kişi kısa süreli konuşma bozukluğu, bir kolda güçsüzlük veya tek gözde görme kaybı yaşayabilir ve ardından normale dönebilir. Bu durum geçici iskemik atak, yani TIA olabilir. TIA, beyin kan akımının geçici olarak bozulduğunu gösteren önemli bir uyarıdır ve ardından inme gelişme riski bulunabilir. Belirtilerin geçmesi, tehlikenin geçtiği anlamına gelmez. TIA şüphesinde de acil tıbbi değerlendirme gerekir. Altta yatan nedenin bulunması ve uygun koruyucu tedavinin başlanması, sonraki inme riskini azaltmak açısından önemlidir.

İnme geçiren kişi tamamen iyileşebilir mi?

Evet, bazı kişiler tamamen veya büyük ölçüde iyileşebilir. Ancak iyileşme; etkilenen beyin bölgesine, hasarın büyüklüğüne, tedavinin ne kadar erken başlandığına ve rehabilitasyona bağlıdır. İnme sonrasında kol veya bacak güçsüzlüğü, konuşma ve yutma bozukluğu, görme sorunları, hafıza güçlüğü veya günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık görülebilir. Fizik tedavi, konuşma ve yutma terapisi, günlük yaşam becerilerini geliştiren rehabilitasyon programları ve psikolojik destek iyileşmenin önemli parçalarıdır.

Ayrıca inmenin nedeninin belirlenmesi ve ikinci bir inmenin önlenmesi gerekir. Tansiyon, kolesterol, diyabet, kalp ritmi ve diğer olası nedenler değerlendirilerek kişiye özel bir tedavi planı hazırlanır. Herkese beyin damar görüntülemesi yapılmalı mı? Hayır. Hiçbir şikâyeti olmayan herkese yalnızca korunma amacıyla beyin MR'ı, bilgisayarlı tomografi veya beyin damar görüntülemesi yapılması rutin olarak gerekli değildir. Bunun yerine kişinin risk faktörleri değerlendirilir; tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçümleri yapılır. Klinik gereklilik varsa kalp ritmi araştırılır ve ek testler kişiye göre planlanır.

Ancak ani nörolojik belirtiler ortaya çıktığında yaklaşım farklıdır. Bu durumda

acil değerlendirme ve uygun beyin görüntülemesi gerekir.

Sonuç:

İnme önlenebilir, erken müdahaleyle sonuçları iyileştirilebilir

İnme, ölüm ve kalıcı sakatlığın önemli nedenlerinden biridir. Ancak risk faktörlerinin kontrol edilmesi, kalp ritim bozukluklarının uygun şekilde değerlendirilmesi ve belirtilerin erken tanınmasıyla birçok olumsuz sonuç önlenebilir.

Yüzde ani kayma, tek taraflı güçsüzlük veya konuşma bozukluğu ortaya

çıktığında hemen 112 aranmalıdır. Belirtilerin kendiliğinden düzelmesi beklenmemeli ve inme şüphesinde doktor önerisi olmadan aspirin veya başka bir kan sulandırıcı verilmemelidir. Yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterol kontrol altında tutulmalı; sigaradan uzak durulmalı ve kalp ritim bozuklukları ihmal edilmemelidir. Daha önce inme veya geçici iskemik atak geçiren kişilerde ise tekrarı önlemeye yönelik tedavi aksatılmamalıdır. Unutmayın: İnmede zaman beyindir. Belirtileri erken tanımak ve hızlı hareket etmek, bir insanın yaşamını ve bağımsızlığını değiştirebilir. Kaynaklar

1. Prabhakaran S, Gonzalez NR, Zachrison KS, et al. 2026 Guideline for the Early Management

of Patients With Acute Ischemic Stroke: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2026.

2. Kleindorfer DO, Towfighi A, Chaturvedi S, et al. 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in

Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack. Stroke. 2021;52–e467.

3. Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of

atrial fibrillation developed in collaboration with the European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). European Heart Journal. 2024;45:3314–3414.

4. Powers WJ, Rabinstein AA, Ackerson T, et al. Guidelines for the Early Management of

Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019 Update to the 2018 Guidelines. Stroke. 2019;50– e418.

5. Goyal M, Menon BK, van Zwam WH, et al. Endovascular thrombectomy after large-vessel

ischaemic stroke: a meta-analysis of individual patient data from five randomised trials. The Lancet. 2016;387:1723–1731.

6. Nogueira RG, Jadhav AP, Haussen DC, et al. Thrombectomy 6 to 24 Hours after Stroke

Onset or Last Known Well. New England Journal of Medicine. 2018;378:11–21.

7. Albers GW, Marks MP, Kemp S, et al. Thrombectomy for Stroke at 6 to 16 Hours with

Selection by Perfusion Imaging. New England Journal of Medicine. 2018;378:708–718.

8. Hart RG, Pearce LA, Aguilar MI. Meta-analysis: antithrombotic therapy to prevent stroke in

patients who have nonvalvular atrial fibrillation. Annals of Internal Medicine. 2007;146:857– 867.

9. Hindricks G, Potpara T, Dagres N, et al. 2020 ESC Guidelines for the diagnosis and

management of atrial fibrillation developed in collaboration with the EACTS. European Heart Journal. 2021;42:373–498.

10. O'Donnell MJ, Chin SL, Rangarajan S, et al. Global and regional effects of potentially

modifiable risk factors associated with acute stroke in 32 countries (INTERSTROKE): a casecontrol study. The Lancet. 2016;388:761–775.

11. Amarenco P, Bogousslavsky J, Callahan A III, et al. High-Dose Atorvastatin after Stroke or

Transient Ischemic Attack. New England Journal of Medicine. 2006;355:549–559

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir

Pulmoner Hipertansiyon:

• Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi
• Akciğer damarlarında gelişen basınç artışı, zamanla kalbin sağ tarafını
• zorlayabilir. Erken tanı ve doğru tedavi, hastalığın seyrini önemli ölçüde

değiştirebilir. Yüksek tansiyon denildiğinde genellikle kolumuzdan ölçülen kan basıncı akla gelir. Ancak tansiyon yalnızca vücudun genel dolaşımında değil, akciğer damarlarında da yükselebilir. Bu duruma pulmoner hipertansiyon, yani akciğer damarlarında basınç yüksekliği denir. Pulmoner hipertansiyon, tek başına bir hastalıktan çok, farklı kalp, akciğer ve damar hastalıklarının sonucunda ortaya çıkabilen bir klinik durumdur. Akciğer damarlarındaki basınç yükseldiğinde kalbin sağ tarafı kanı akciğerlere gönderebilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Zaman içinde bu durum sağ kalp büyümesine, kalp yetmezliğine ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Hastalık başlangıçta çoğu zaman belirgin şikâyet oluşturmaz. En sık görülen yakınma, özellikle yürürken veya merdiven çıkarken ortaya çıkan nefes darlığıdır. Bu nedenle belirtiler bazen yaşlanmaya, kilo fazlalığına veya kondisyon eksikliğine bağlanarak gözden kaçabilir. Peki pulmoner hipertansiyon neden gelişir? Kalp ve akciğerlerle ilişkisi nedir? Nasıl teşhis edilir ve hangi tedavi seçenekleri vardır?

Pulmoner hipertansiyon nedir?

Kalbin sağ karıncığı, vücuttan gelen oksijeni azalmış kanı akciğerlere pompalar. Kan, akciğer damarlarından geçerken oksijenlenir ve ardından kalbin sol tarafına döner. Kalbin sol tarafı da bu kanı vücudun diğer organlarına gönderir.

Pulmoner hipertansiyonda, akciğer damarlarındaki kan basıncı normalin üzerine çıkar. Bunun sonucunda kalbin sağ karıncığı kanı akciğerlere göndermek için daha fazla güç harcar. Normalde ince ve esnek olan akciğer damarları bazı hastalıklarda daralabilir, sertleşebilir, tıkanabilir veya damar yatağındaki kan akımına karşı direnç artabilir. Bazı durumlarda ise sorun akciğer damarlarından değil, kalbin sol tarafındaki basınç artışından kaynaklanır. Güncel bilimsel tanıma göre pulmoner hipertansiyon, sağ kalp kateterizasyonu ile ölçülen istirahat ortalama pulmoner arter basıncının 20 mmHg üzerinde olmasıdır. Ancak yalnızca basıncın yüksek bulunması, hastalığın türünü ve nedenini belirlemek için yeterli değildir. Kalp dolum basıncı ve akciğer damar direnci gibi ölçümler de değerlendirilir. Önemli bir ayrım yapmak gerekir: Pulmoner hipertansiyon ile pulmoner arteriyel hipertansiyon aynı şey değildir. Pulmoner arteriyel hipertansiyon, pulmoner hipertansiyonun belirli bir alt grubudur. Her pulmoner hipertansiyon hastasında bu özel hastalık bulunmaz.

Pulmoner hipertansiyonun nedenleri nelerdir?

Pulmoner hipertansiyonun farklı nedenleri vardır. Hastalığın nedenini doğru

belirlemek çok önemlidir; çünkü tedavi, altta yatan hastalığa göre değişir. Günümüzde pulmoner hipertansiyon beş ana grupta sınıflandırılır.

• Birinci grup: Pulmoner arteriyel hipertansiyon o Bu grupta sorun doğrudan akciğer atardamarlarının küçük damarlarında ortaya çıkar. Damar duvarları kalınlaşabilir, damar içi daralabilir ve kanın akciğerlerde ilerlemesi zorlaşabilir. o Nedeni her zaman belirlenemeyebilir. Bazı hastalarda kalıtsal özellikler, bağ dokusu hastalıkları, doğumsal kalp hastalıkları veya bazı ilaç ve maddelerle ilişkili olabilir.

İkinci grup: Kalbin sol tarafındaki hastalıklara bağlı pulmoner

hipertansiyon o Pulmoner hipertansiyonun en sık nedenlerinden biridir. Kalbin sol tarafı kanı yeterince iyi pompalayamadığında veya kalp kapaklarında sorun olduğunda, akciğerlerden kalbe dönen kanın karşılaştığı basınç artabilir. Bu basınç zamanla akciğer damarlarına yansır. Başlıca nedenleri şunlardır:

• Kalp yetmezliği,
• Kalbin gevşeme bozukluğu,
• Kalp kapak hastalıkları, özellikle mitral ve aort kapak hastalıkları,

Bazı doğumsal veya sonradan gelişen kalp hastalıkları. Üçüncü grup: Akciğer hastalıklarına ve oksijen düşüklüğüne bağlı pulmoner hipertansiyon o Kronik akciğer hastalıklarında akciğer dokusu ve damarları etkilenebilir. Uzun süreli oksijen düşüklüğü de akciğer damarlarının daralmasına ve basıncın yükselmesine katkıda bulunabilir. Bu gruptaki başlıca nedenler şunlardır:

• KOAH,
• Akciğer fibrozisi ve diğer akciğer dokusu hastalıkları,
• Uyku sırasında solunum bozuklukları,

Uzun süreli oksijen düşüklüğüne yol açan bazı hastalıklar.

Dördüncü grup: Kronik akciğer damar tıkanıklığına bağlı pulmoner

hipertansiyon o Akciğer damarlarında daha önce oluşmuş pıhtılar zamanla tamamen erimeyebilir. Damar içinde kalıcı tıkanıklık ve daralmalar meydana gelebilir. Bunun sonucunda kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon gelişebilir. o Bu hastalık özellikle önemlidir; çünkü uygun hastalarda cerrahi veya girişimsel yöntemlerle tedavi edilebilir. Beşinci grup: Diğer veya karmaşık nedenlere bağlı pulmoner hipertansiyon

o Bazı kan hastalıkları, sistemik hastalıklar, metabolik bozukluklar ve birden fazla mekanizmanın birlikte etkili olduğu durumlar bu grupta yer alır.

Pulmoner hipertansiyonun belirtileri nelerdir?

Pulmoner hipertansiyonun belirtileri başlangıçta genellikle hafiftir ve başka

hastalıklarla karıştırılabilir. Hastalık ilerledikçe yakınmalar belirginleşebilir. En sık görülen belirti eforla ortaya çıkan nefes darlığıdır. Kişi başlangıçta yalnızca hızlı yürürken veya merdiven çıkarken nefes nefese kalabilir. Zamanla daha kısa mesafelerde yürürken, hatta ileri evrelerde istirahat hâlinde bile nefes darlığı yaşayabilir. Diğer belirtiler şunlardır:

• Çabuk yorulma ve halsizlik: Günlük aktiviteler sırasında beklenenden daha

erken yorulma görülebilir.

• Göğüs ağrısı veya baskı hissi: Özellikle efor sırasında ortaya çıkabilir.
• Çarpıntı: Kalbin daha hızlı veya düzensiz attığı hissedilebilir.
• Baş dönmesi ve bayılma: Özellikle fiziksel aktivite sırasında beyne giden kan akımının yetersiz kalmasıyla gelişebilir.
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik: Kalbin sağ tarafının zorlanması ve vücutta sıvı birikmesi sonucunda ortaya çıkabilir.
• Karında şişlik ve dolgunluk: İleri evrede karaciğer büyümesi ve karın içinde sıvı birikmesi görülebilir.
• Dudaklarda veya parmak uçlarında morarma: Kandaki oksijen düzeyinin düşmesiyle ilişkili olabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına pulmoner hipertansiyona özgü değildir. Ancak

özellikle giderek artan efor nefes darlığı, bayılma veya bacaklarda şişlik birlikte görülüyorsa mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Pulmoner hipertansiyon kalbi nasıl etkiler?

Pulmoner hipertansiyonun kalp üzerindeki en önemli etkisi, kalbin sağ tarafında

ortaya çıkar. Kalbin sağ karıncığı normalde kanı düşük dirençli bir damar sistemine, yani akciğer dolaşımına pompalar. Akciğer damarlarındaki basınç ve direnç arttığında sağ karıncığın karşılaştığı yük de artar. Başlangıçta kalbin sağ karıncığı bu yükü karşılayabilmek için kas kitlesini artırabilir. Ancak basınç yüksekliği uzun süre devam ederse sağ karıncık genişleyebilir ve kasılma gücü azalabilir. Bunun sonucunda sağ kalp yetmezliği gelişebilir. Sağ kalp yetmezliğinde bacaklarda şişlik, karında sıvı birikmesi, boyun toplardamarlarında belirginleşme ve çabuk yorulma görülebilir. Hastalığın ilerlemesiyle kalbin vücuda yeterli kan pompalaması zorlaşabilir. Bu nedenle pulmoner hipertansiyon yalnızca akciğerleri ilgilendiren bir sorun değil, aynı zamanda kalbin sağ tarafını da etkileyen ciddi bir dolaşım hastalığıdır.

Pulmoner hipertansiyon nasıl teşhis edilir?

Pulmoner hipertansiyonun erken teşhisi önemlidir. Ancak tanı koymak için

yalnızca nefes darlığına veya ekokardiyografi raporunda yazan bir basınç değerine bakmak yeterli değildir. Tanı sürecinde hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, kalp ve akciğer testleri birlikte değerlendirilir.

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) o Pulmoner hipertansiyon şüphesinde en önemli ilk incelemelerden biridir. Kalbin büyüklüğü, sağ karıncığın yapısı ve kasılma gücü, kalp kapakları ve akciğer damar basıncı hakkında tahmini bilgi verir. o Ancak ekokardiyografi pulmoner hipertansiyonu kesin olarak doğrulayan bir test değildir. Ölçülen değerler hastalığın olasılığını değerlendirmeye ve ileri inceleme gereksinimini belirlemeye yardımcı olur.
• Sağ kalp kateterizasyonu o Pulmoner hipertansiyonun hemodinamik olarak kesin tanısı için temel yöntemdir. İnce bir kateter genellikle boyun veya kasık bölgesindeki bir toplardamardan ilerletilerek kalbin sağ tarafına ve akciğer atardamarına ulaştırılır. o Bu işlem sırasında akciğer damar basıncı, kalbin dolum basınçları ve kan akımı ölçülür. Böylece pulmoner hipertansiyonun varlığı ve tipi daha doğru biçimde belirlenebilir.

Diğer incelemeler

Hastalığın nedenini araştırmak için ek testler gerekebilir:

• o Elektrokardiyografi (EKG),
• o Göğüs röntgeni,
• o Akciğer fonksiyon testleri,
• o Kandaki oksijen düzeyinin değerlendirilmesi,
• o Kan testleri ve bazı bağışıklık sistemi incelemeleri,
• o Akciğer bilgisayarlı tomografisi,
• o Akciğer ventilasyon-perfüzyon sintigrafisi,

o Gerektiğinde kalp MR'ı ve egzersiz testleri. Özellikle daha önce akciğer embolisi geçirmiş veya açıklanamayan nefes darlığı bulunan kişilerde kronik akciğer damar tıkanıklığı mutlaka araştırılmalıdır. Güncel kılavuzlar, şüphe durumunda ekokardiyografiyle değerlendirme yapılmasını ve uygun hastalarda sağ kalp kateterizasyonuyla tanının doğrulanmasını önermektedir.

Pulmoner hipertansiyonun tedavisi var mı?

Evet. Ancak tedavi, pulmoner hipertansiyonun hangi nedenle geliştiğine göre

belirlenir. Her hastaya aynı ilaçların verilmesi doğru değildir. Kalbin sol tarafındaki hastalıklara bağlı pulmoner hipertansiyonda Öncelikle kalp yetmezliği veya kapak hastalığı gibi altta yatan sorun tedavi edilir. Tansiyonun kontrolü, uygun kalp yetmezliği ilaçları, sıvı dengesinin sağlanması ve gerekli hastalarda kapak girişimleri önem taşır. Bu gruptaki hastalara pulmoner arteriyel hipertansiyon ilaçlarının gelişigüzel verilmesi önerilmez. Bazı ilaçlar yarar sağlamayabilir, hatta hastanın durumunu kötüleştirebilir.

Akciğer hastalıklarına bağlı pulmoner hipertansiyonda

Altta yatan akciğer hastalığının tedavisi esastır. KOAH veya akciğer fibrozisi gibi hastalıkların uygun şekilde yönetilmesi, gerekli hastalarda oksijen tedavisi ve solunum rehabilitasyonu önemlidir. Pulmoner arteriyel hipertansiyonda Bu grupta akciğer damarlarının daralmasını ve hastalığın ilerlemesini hedefleyen özel ilaçlar kullanılabilir. Tedavi seçenekleri arasında endotelin reseptör antagonistleri, fosfodiesteraz-5 inhibitörleri, prostasiklin yolu ilaçları ve diğer hedefe yönelik tedaviler bulunur. Bazı hastalarda birden fazla ilaç birlikte kullanılabilir. Tedavi seçimi hastalığın şiddetine, risk durumuna, eşlik eden hastalıklara ve tedaviye verilen yanıta göre uzman merkezlerde yapılır. Avrupa Solunum Derneği 2026 yılında yayımlanan tedavi kılavuzu güncellemesi, uygun hastalarda mevcut tedaviye ek olarak sotatercept kullanımını da değerlendirmektedir. Bu ilaç, hastalığın damar yapısındaki değişikliklerle ilişkili farklı bir biyolojik yolunu hedefler. Her hasta için uygun değildir ve uzman merkezde takip gerektirir. Kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyonda Akciğer damarlarında kalıcı pıhtı ve tıkanıklık bulunan uygun hastalarda cerrahi olarak pıhtı dokusunun çıkarılması, yani pulmoner endarterektomi, önemli bir tedavi seçeneğidir. Bazı hastalarda balon pulmoner anjiyoplasti adı verilen kateter yöntemi uygulanabilir. Ayrıca uygun hastalarda ilaç tedavisi de kullanılabilir. Bu grubun özel önemi, bazı hastalarda hastalığın cerrahi veya girişimsel yöntemlerle belirgin şekilde iyileştirilebilmesidir.

Pulmoner hipertansiyon hastaları günlük yaşamda

nelere dikkat etmeli? Pulmoner hipertansiyon tanısı alan kişilerin günlük yaşamlarını hastalığın şiddetine ve kalp-akciğer fonksiyonlarına göre düzenlemeleri gerekir. Fiziksel aktivite: Düzenli ve kontrollü hareket, uygun hastalarda yararlı olabilir. Ancak ağır egzersiz, aşırı efor ve kişinin kapasitesini aşan aktiviteler sakıncalı olabilir. Egzersiz programı hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır. İlaçların düzenli kullanımı: Tedavi ilaçları doktor önerisine uygun kullanılmalı, dozlar kişinin kendi kararıyla değiştirilmemelidir. Tuz ve sıvı tüketimi: Özellikle sağ kalp yetmezliği ve vücutta sıvı birikmesi bulunan hastalarda tuz ve sıvı tüketimi kişiye göre düzenlenebilir. Her hastanın aynı miktarda sıvı kısıtlamasına ihtiyacı yoktur. Sigaranın bırakılması: Sigara akciğer damarlarına ve akciğer dokusuna zarar verir. Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durulmalıdır. Enfeksiyonlardan korunma: Solunum yolu enfeksiyonları hastalığın belirtilerini ağırlaştırabilir. Hekimin önerdiği grip ve pnömokok aşıları gibi koruyucu uygulamalar değerlendirilmelidir. Yüksek rakım ve seyahat: Yüksek rakımlı bölgelerde oksijen düzeyi azalabilir. İleri pulmoner hipertansiyonu bulunan kişilerin yüksek rakıma seyahat veya uçak yolculuğu öncesinde doktorlarına danışmaları önemlidir.

Gebelik: Özellikle pulmoner arteriyel hipertansiyonda gebelik anne açısından ciddi riskler taşıyabilir. Gebelik planlayan veya gebelik şüphesi bulunan hastaların gecikmeden uzman merkezle görüşmesi gerekir.

Pulmoner hipertansiyon önlenebilir mi?

Pulmoner hipertansiyonun tüm türlerini önlemek mümkün değildir. Özellikle

nedeni bilinmeyen veya kalıtsal özellikler taşıyan pulmoner arteriyel hipertansiyonda hastalığı tamamen önlemeye yönelik kesin bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte bazı risklerin azaltılması ve altta yatan hastalıkların erken tedavisi önemlidir. Tansiyon, diyabet ve kalp hastalıkları düzenli takip edilmelidir. KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıklarının tedavisi aksatılmamalıdır. Sigara kullanılmamalıdır. Akciğer embolisi geçiren kişiler, takip ve tedavilerini ihmal etmemelidir. Kalp kapak hastalıkları ve kalp yetmezliği uygun şekilde tedavi edilmelidir. Açıklanamayan ve giderek artan nefes darlığı mutlaka araştırılmalıdır. Özellikle akciğer embolisi sonrasında devam eden nefes darlığı, kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon açısından değerlendirme gerektirir.

Pulmoner hipertansiyon ciddi bir hastalık mıdır?

Pulmoner hipertansiyonun ciddiyeti, altta yatan nedene ve hastalığın şiddetine

göre değişir. Bazı hastalarda hafif düzeyde basınç artışı bulunabilir ve altta yatan

nedenin tedavisiyle durum kontrol altına alınabilir. Buna karşılık pulmoner arteriyel hipertansiyon veya kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon gibi bazı türler ilerleyici ve ciddi hastalıklar olabilir. Hastalığın seyri; sağ kalbin çalışma gücü, egzersiz kapasitesi, kandaki oksijen düzeyi, kan testleri ve hemodinamik ölçümler gibi birçok faktöre bağlıdır. Erken tanı, doğru sınıflandırma ve uygun tedavi hastalığın kontrolünde büyük önem taşır. Bu nedenle pulmoner hipertansiyon şüphesi olan kişilerin deneyimli merkezlerde değerlendirilmesi yararlıdır.

Hangi durumlarda acil yardım alınmalıdır?

Pulmoner hipertansiyon hastalarında bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Özellikle aşağıdaki durumlarda 112 aranmalıdır:

• Bayılma veya bayılmaya yakın ciddi baş dönmesi,
• Ani başlayan veya belirgin şekilde artan nefes darlığı,
• Yeni başlayan ya da şiddetli göğüs ağrısı,
• Dudaklarda belirgin morarma,
• Bilinç bulanıklığı veya ciddi halsizlik,

Çarpıntıyla birlikte bayılma, göğüs ağrısı veya nefes darlığı. Bu belirtiler kalbin sağ tarafının ciddi biçimde zorlandığını veya başka bir acil kalpakciğer sorununun geliştiğini gösterebilir.

Sonuç

Nefes darlığını hafife almayın Pulmoner hipertansiyon, akciğer damarlarında basıncın yükselmesiyle ortaya çıkan ve zaman içinde kalbin sağ tarafını zorlayabilen önemli bir sağlık sorunudur. Hastalığın en sık görülen belirtisi eforla ortaya çıkan nefes darlığıdır. Ancak bu şikâyet çoğu zaman başka nedenlere bağlanabilir ve tanı gecikebilir. Pulmoner hipertansiyonun farklı türleri vardır. Kalp hastalıkları, kronik akciğer hastalıkları, akciğer damarlarında pıhtı ve bazı özel damar hastalıkları bu duruma yol açabilir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce hastalığın nedeninin doğru belirlenmesi gerekir. Ekokardiyografi tanı sürecinde önemli bir ilk incelemedir; kesin hemodinamik değerlendirme gerektiğinde sağ kalp kateterizasyonu yapılır. Tedavi ise hastalığın türüne göre ilaç, cerrahi, girişimsel yöntemler ve altta yatan hastalığın kontrolünü içerebilir. Özellikle giderek artan nefes darlığı, açıklanamayan çabuk yorulma, efor sırasında bayılma veya bacaklarda şişlik varsa bu belirtileri ihmal etmeyin. Erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip yaşam kalitesini ve hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir.

1. Humbert M, Kovacs G, Hoeper MM, et al. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and

treatment of pulmonary hypertension. European Heart Journal. 2022;43:3618–3731.

2. Kovacs G, Bartolome S, Denton CP, et al. Definition, classification and diagnosis of pulmonary

hypertension. European Respiratory Journal. 2024;64:2401324.

3. Kovacs G, Zeder K, Humbert M, et al. European Respiratory Society clinical practice

guidelines update for the treatment of pulmonary arterial hypertension. European Respiratory Journal. 2026.

4. Simonneau G, Montani D, Celermajer DS, et al. Haemodynamic definitions and updated

clinical classification of pulmonary hypertension. European Respiratory Journal. 2019;53:1801913.

5. Galiè N, Channick RN, Frantz RP, et al. Risk stratification and medical therapy of pulmonary

arterial hypertension. European Respiratory Journal. 2019;53:1801889.

6. Hoeper MM, Pausch C, Grünig E, et al. Idiopathic pulmonary arterial hypertension. Nature

Reviews Disease Primers. 2017;3:17021.

7. Delcroix M, Torbicki A, Gopalan D, et al. ERS statement on chronic thromboembolic

pulmonary hypertension. European Respiratory Journal. 2021;57:2002828.

8. Lang IM, Madani M. Update on chronic thromboembolic pulmonary hypertension. Circulation. 2014;130:508–518.

9. Humbert M, Kovacs G, Hoeper MM, et al. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and

treatment of pulmonary hypertension: Key messages and clinical implications. European Respiratory Journal. 2023.

10. European Society of Cardiology (ESC). Diagnosis and management of pulmonary

hypertension due to left heart disease or pulmonary disease.

Belgeyi PDF olarak görüntüle

PDF olarak indir