Ayağımdaki Şişlikler Kalp Hastalığıyla İlgili Olabilir mi?
Ayaklarda veya ayak bileklerinde oluşan şişlik (ödem), birçok kişinin zaman zaman karşılaştığı bir durumdur. Özellikle uzun süre ayakta kalmak, sıcak havalar veya uzun yolculuklar sonrasında ayaklarda hafif şişlik gelişebilir ve bu çoğu zaman ciddi bir hastalığa işaret etmez.
Ancak kalıcı, giderek artan veya nefes darlığı gibi başka belirtilerle birlikte görülen ayak şişlikleri, altta yatan önemli bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Bu nedenlerden biri de kalp yetersizliğidir. Yine de unutulmamalıdır ki her ayak şişliği kalp hastalığı anlamına gelmez. Böbrek hastalıkları, karaciğer hastalıkları, toplardamar (ven) yetmezliği, lenfödem, bazı ilaçlar ve diğer birçok durum da ayaklarda şişliğe neden olabilir.
Ödem Nedir?
Ödem, vücut dokularında normalden fazla sıvı birikmesi durumudur. Bu sıvı en sık;
- Ayaklarda
- Ayak bileklerinde
- Bacaklarda birikir. Daha ileri durumlarda karın bölgesinde ve nadiren tüm vücutta da görülebilir.
Kalp Hastalığı Ayaklarda Neden Şişlik Yapar?
Kalp, vücuda yeterli miktarda kan pompalayamadığında, özellikle sağ kalbin etkilenmesiyle toplardamarlardaki kan geriye doğru birikmeye başlar. Bu durum sonucunda:
- Damar içindeki basınç artar.
- Sıvı damar dışına çıkar.
- Yer çekiminin etkisiyle sıvı en çok ayak ve bacaklarda toplanır.
- Bu nedenle kalp yetersizliği olan kişilerde ayak bileklerinde ve bacaklarda ödem
gelişebilir.
Kalp Yetersizliğine Bağlı Şişlik Nasıl Olur?
Kalp yetersizliğine bağlı ödemin bazı tipik özellikleri vardır:
- Genellikle iki bacakta birden görülür.
- Gün ilerledikçe artabilir.
- Ayak bileklerinde daha belirgindir.
- Parmakla bastırıldığında bir süre çukur kalabilir (çukurlaşan ödem).
- Sabahları daha hafif, akşama doğru daha belirgin olabilir.
Şişlik ilerledikçe baldırlara, dizlere ve hatta karın bölgesine kadar yayılabilir.
Hangi Belirtiler Kalp Hastalığını Daha Çok Düşündürür?
Ayak şişliğine aşağıdaki belirtiler eşlik ediyorsa kalp yetersizliği olasılığı artar:
- Nefes darlığı
- Merdiven çıkarken zorlanma
- Çabuk yorulma
- Gece nefes darlığı ile uyanma
- Düz yatarken nefes almakta zorlanma
- Son günlerde hızla kilo alma
- Çarpıntı
- Halsizlik
- Egzersiz kapasitesinde azalma
Bu belirtiler varsa kardiyoloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Her İki Bacakta Şişlik Kalp Hastalığı Anlamına mı Gelir?
Hayır. İki taraflı bacak şişliği;
- Kalp yetersizliği
- Böbrek hastalıkları
- Karaciğer sirozu
- Toplardamar yetmezliği
- Lenfödem
- Bazı hormon hastalıkları
- Aşırı tuz tüketimi
- Obezite gibi birçok farklı nedenle gelişebilir.
Bu nedenle yalnızca şişliğe bakılarak tanı konulamaz.
Tek Bacakta Şişlik Daha Çok Neyi Düşündürür?
Eğer şişlik yalnızca tek bacakta ise;
- Derin ven trombozu (damarda pıhtı)
- Selülit (cilt enfeksiyonu)
- Lenfödem
- Travma
- Toplardamar hastalıkları öncelikle araştırılır.
Tek taraflı ani gelişen şişlik, özellikle ağrı ve kızarıklıkla birlikteyse acil değerlendirme gerektirir.
Hangi İlaçlar Ayak Şişliği Yapabilir?
Bazı ilaçlar da ödeme neden olabilir. Örneğin:
- Bazı tansiyon ilaçları
- Kortizon içeren ilaçlar
- Bazı ağrı kesiciler
- Bazı diyabet ilaçları
- Hormon tedavileri
- İlaçlara bağlı gelişen ödemde tedaviyi kendi başınıza bırakmamalı, doktorunuza
danışmalısınız.
Doktor Hangi Testleri İsteyebilir?
Ayak şişliğinin nedenini araştırmak için doktorunuz şu değerlendirmeleri yapabilir:
- Fizik muayene
- Elektrokardiyografi (EKG)
- Ekokardiyografi (kalbin ultrasonu)
- Göğüs röntgeni
- Kan testleri
- BNP veya NT-proBNP düzeyi
- Böbrek fonksiyon testleri
- Karaciğer fonksiyon testleri
- İdrar tahlili
- Gerektiğinde bacak toplardamar ultrasonu (Doppler ultrasonografi)
Özellikle ekokardiyografi ve BNP/NT-proBNP testleri, kalp yetersizliği şüphesinde önemli bilgiler sağlar.
Ayak Şişliği Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi tamamen altta yatan nedene bağlıdır. Kalp yetersizliğine bağlı ödem varsa;
- Kalp yetersizliği ilaçları
- Gerekirse idrar söktürücü ilaçlar
- Tuz tüketiminin azaltılması
- Sıvı alımının düzenlenmesi
- Düzenli takip uygulanabilir.
Toplardamar yetmezliğinde ise kompresyon çorapları ve yaşam tarzı değişiklikleri önerilebilir. Bu nedenle doğru tanı büyük önem taşır.
Ayak Şişliğini Azaltmak İçin Neler Yapabilirsiniz?
Şişliğin nedeni ne olursa olsun, doktorunuz aksini söylemedikçe şu öneriler faydalı olabilir:
- Uzun süre hareketsiz kalmayın.
- Düzenli yürüyüş yapın.
- Fazla tuz tüketmeyin.
- Uzun süre oturmanız gerekiyorsa ara ara bacaklarınızı hareket ettirin.
- Dinlenirken bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
- İdeal kilonuzu koruyun.
- Doktorunuz önerdiyse kompresyon çorabı kullanın.
Hangi Durumlarda Acilen Hastaneye Başvurmalısınız?
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:
- Ani başlayan tek taraflı bacak şişliği
- Şiddetli nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Bayılma
- Hızla artan yaygın ödem
- Bacakta kızarıklık ve şiddetli ağrı
- Morarma veya soğukluk
Bu belirtiler pıhtı, ileri kalp yetersizliği veya başka ciddi hastalıkların habercisi olabilir. Her ayak şişliği kalp hastalığı anlamına gelir mi? Hayır. Ayak şişliğinin en sık nedenleri arasında toplardamar yetmezliği, uzun süre ayakta kalma, bazı ilaçlar ve böbrek hastalıkları da yer alır. Kalp yetersizliği olan herkesin ayağı şişer mi? Hayır. Özellikle hastalığın erken dönemlerinde yalnızca nefes darlığı veya çabuk yorulma görülebilir. Ödem daha ileri evrelerde ortaya çıkabilir. Tuz tüketimi ayak şişliğini artırır mı? Evet. Fazla tuz tüketimi vücutta su tutulmasına neden olarak ödemi artırabilir. Özellikle kalp yetersizliği olan hastalarda tuz tüketiminin sınırlandırılması önemlidir. Ayak şişliğim varsa idrar söktürücü ilaç kullanmalı mıyım? Hayır. İdrar söktürücü ilaçlar yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır. Çünkü her ödemin nedeni aynı değildir ve gereksiz kullanım ciddi yan etkilere yol açabilir. , Sonuç:
- Ayaklarda veya ayak bileklerinde oluşan şişlik, kalp yetersizliğinin önemli
- belirtilerinden biri olabilir, ancak tek nedeni değildir. Özellikle iki bacakta birden
- gelişen, giderek artan ve nefes darlığı, çabuk yorulma veya gece nefes darlığı gibi
- belirtilerle birlikte görülen ödem, kalp hastalığı açısından değerlendirilmelidir. Buna
- karşılık, böbrek hastalıkları, toplardamar yetmezliği, karaciğer hastalıkları, bazı ilaçlar
- ve diğer birçok durum da ayak şişliğine yol açabilir. Bu nedenle kalıcı veya
- açıklanamayan ayak şişlikleri ihmal edilmemeli, nedeninin belirlenmesi için bir sağlık
- kuruluşuna başvurulmalıdır
Kaynaklar:
- •
- •
- •
- •
- •
- •
- •
- •
Heidenreich PA, et al. 2022 AHA/ACC/HFSA Guideline for the Management of Heart Failure:
- A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee
on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2022 May 3;145(18):e895-e1032. McDonagh TA et al. 2023 Focused Update of the 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J. 2023 Oct 1;44(37):3627-3639. Largeau B, et al. Drug-induced peripheral oedema: An aetiology-based review. Br J Clin Pharmacol. 2021 Aug;87(8):3043-3055. Amandeep Goyal; Baltej Singh; Muriam Afzal. Peripheral Edema. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554452/ Chadwick SE. The use of leg elevation in the treatment of chronic peripheral oedema. Br J Community Nurs. 2022 Oct 1;27(Sup10):S28-S32. Cho S, Atwood JE. Peripheral edema. Am J Med. 2002 Nov;113(7):580-6. Koirala A, et al. Etiology and Management of Edema: A Review. Adv Kidney Dis Health. 2023 Mar;30(2):110-123. Hansen B. Fluid Overload. Front Vet Sci. 2021 Jun 29;8:668688.