Aterosklerotik Kalp Damar Hastalığı

Kardiyovasküler Hastalık (KVH), Türkiye’de en yaygın ölüm nedenidir ve özellikle koroner kalp hastalığı olmak üzere aterosklerotik (damar sertliği) hastalıklar başı çekmektedir. Kalp damar hastalıkları veya daha tıbbi bir ifadeyle kardiyovasküler hastalıklar (KVH), en sık koroner kalp hastalığı, inme (felç) ve periferik arter hastalığı (bacak damar hastalığı) şeklinde karşımıza çıkar. Yani; kalp, beyin ve bacak damarlarının aterosklerotik plaklarla daralması veya tıkanması sonucunda ilgili dokular yeterince beslenemez ve bunun sonucunda kalp krizi, felç, bacaklarda ağrı ve ileri evrelerde uzuv kaybı gibi ciddi tablolar ortaya çıkabilir. Risk faktörleri arasında sigara kullanımı, yüksek kolesterol, obezite, hipertansiyon ve diyabetin yanı sıra stres ve hareketsiz yaşam da yer alır.

Kalp damar hastalıklarını, daha tıbbi adıyla kardiyovasküler hastalıkları (KVH), özetleyecek olursak:

• Koroner kalp hastalığı / kalp krizi: Kalbe kan taşıyan koroner arterleri etkiler.
• Serebrovasküler hastalık / inme: Beyne kan taşıyan damarları etkiler.
• Periferik arter hastalığı: Bacaklara kan taşıyan damarları etkiler.

Ateroskleroz; yaşam tarzı, beslenme ve genetik yatkınlık gibi çok çeşitli çevresel ve genetik faktörlerden etkilenen bir hastalıktır. Özellikle yüksek “kötü” LDL kolesterol düzeylerinin uzun süre dolaşımda bulunması ve damarların bu yüksek seviyelere uzun süre maruz kalması sonucunda gelişir. Kolesterol damar duvarında birikerek iltihaplanmaya ve plak oluşumuna neden olur. Bu plaklar zamanla damarları daraltabilir. Damarlar daraldıkça kan akışı azalır.

Eğer bacak damarları etkilenmişse yürürken bacaklarda aralıklı ağrı görülebilir. Kalbe kan taşıyan damarlar daraldığında göğüs ağrısı, sıkışma veya rahatsızlık hissi ortaya çıkabilir; bu duruma anjina denir. Kalbi besleyen damarlar ileri derecede daralır veya tamamen tıkanırsa kalp krizi (miyokard enfarktüsü) gelişebilir.

KVH; sağlıklı yaşam tercihleri, ilaç tedavileri ve/veya cerrahi yöntemlerle önlenebilir veya tedavi edilebilir.

KVH, Avrupa’da en yaygın ölüm nedenidir ve her yıl dört milyondan fazla ölüme yol açmaktadır. Bu sayı tüm ölümlerin yaklaşık %45’ine karşılık gelmektedir. Kardiyovasküler hastalıklar, kadın ölümlerinin %49’unu, erkek ölümlerinin ise %40’ını oluşturmaktadır. Koroner kalp hastalığı (çoğunlukla kalp krizi) ve serebrovasküler hastalıklar (çoğunlukla inme), kardiyovasküler ölümlerin en yaygın nedenleridir. Koroner kalp hastalığı her yıl yaklaşık 1,8 milyon ölüme neden olmakta ve bu da tüm ölümlerin yaklaşık beşte birine karşılık gelmektedir.

Avrupa genelinde görülme sıklığında önemli farklılıklar vardır. Son 10 yılda Batı Avrupa’nın neredeyse tamamında KVH sıklığı hızla azalmış, bazı ülkelerde %30–50 oranında düşüş görülmüştür. Günümüzde ise KVH yükü, ölüm ve hastalık oranlarının daha yüksek olduğu Doğu Avrupa ülkelerinde daha fazladır. Önceden belirgin olan kuzey-güney farkı ise azalmıştır.

KVH’daki azalma hem erkeklerde hem kadınlarda görülmektedir. Bunun büyük kısmı, sağlıklı bireylerde ve kalp damar hastalarında risk faktörlerinin azaltılması ve korunma yöntemlerinin geliştirilmesi sayesinde gerçekleşmiştir.

Ancak tüm risk faktörlerinde olumlu bir eğilim görülmemektedir. Sigara kullanım oranları ve kolesterol seviyeleri düşerken; obezite ve diyabet sıklığı artmaktadır. Bu durum, KVH’daki azalma eğilimini yavaşlatabilir veya durdurabilir. Ayrıca depresyon, anksiyete ve tükenmişlik gibi psikososyal stres faktörleri de artık KVH’ın ortaya çıkışı ve seyri üzerinde önemli etkenler olarak kabul edilmektedir ve bu alanlarda belirgin bir iyileşme gözlenmemektedir.

KVH büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Sağlıksız yaşam alışkanlıklarının ortadan kaldırılmasıyla kardiyovasküler hastalıkların en az %80’i önlenebilir.

Bu nedenle KVH ile mücadelede en önemli yaklaşım korunmadır; yani ilk olayın ve tekrar eden olayların önlenmesidir. Kalp krizi geçiren her beş hastadan biri, ilk yıl içinde ikinci bir kalp krizi geçirmektedir. Sağlık çalışanları ve hastalar birlikte çalışarak hem ilk hem de tekrar eden olayların önüne geçebilirler. Örneğin birçok kalp krizi hastasında daha önce teşhis edilmemiş diyabet bulunmaktadır. Bu durumun erken fark edilmesi ve uygun şekilde tedavi edilmesi, kalp krizi sıklığının azaltılmasına katkı sağlayabilir.